امروزه زخمهای بستر یا زخم فشاری، یکی از مشکلات جدی بهداشتی محسوب میشوند، این زخمها میتوانند باعث درد، عفونت و حتی نیاز به جراحی شوند، به ویژه در افرادی که به دلیل بیماری یا ناتوانی حرکت کمی دارند. در سالهای اخیر، استفاده از سلولهای بنیادی به عنوان یک گزینه درمانی جدید و امیدوارکننده در بهبود زخمهای بستر مورد توجه قرار گرفته است. سلولهای بنیادی توانایی بازسازی بافت و ترمیم زخمها را دارند و میتوانند در تسریع روند بهبودی و کاهش عوارض زخمهای بستر کمک کنند. در ادامه مقاله قصد داریم تا درمان زخم بستر با سلول بنیادی را به طور کامل مورد بررسی قرار دهیم.
زخم بستر چیست؟
زخم بستر (Bed Sore) یا زخم فشاری (Pressure Ulcer) یک آسیب پوستی و بافتی است که به دلیل فشار مداوم روی پوست ایجاد میشود. این زخمها معمولاً در نقاطی از بدن که بر روی استخوانها قرار دارند (مانند پاشنه، باسن، کمر، شانهها و پشت سر) بیشتر دیده میشوند و در افرادی که برای مدت طولانی در بستر میمانند، روی ویلچر مینشینند یا تحرک کمی دارند، شایع است.
مراحل ایجاد زخم بستر و انواع آن
زخمهای بستر عوارض بسیاری دارند، برای پیشگیری از قطع عضو باید نوع این زخم را به خوبی بشناسید یا برای معاینه این سری از زخمها به پزشک مراجعه کنید.
- در ابتدا پوست تغییر رنگ میدهد و به صورت قرمز، سفید و زرد بر روی پوست قابل مشاهده است. این تغییر رنگ ممکن است نشانه کاهش جریان خون باشد و به صورت گرمی و تورم بر روی پوست خود را نشان میدهد.
- بعد از bedsores نوع یک، تاولی ایجاد میشود که به لایههای زیرین پوست نیز نفوذ کردهاست. تاول ایجاد شده به صورت قرمزی اطراف زخم و ترشحات ظاهر میشود.
- در زخم بستر نوع سه زخم به بافت زیر جلدی میرسد و تمام لایههای پوستی و بخش زیادی از بافت چربی نیز آسیب میبیند. زخمهای عمیق از علائم این نوع زخم بستر میباشد.
- در درجه آخر bedsores شاهد از بین رفتن حتی استخوانها نیز خواهید بود. درد شدید و ترشحات چرکی زیاد از نمونههای زخم بستر درجه چهار هستند.
تشخیص زخم بستر
در اولین نگاه با دست زدن به پوستی که دچار زخم بستر شده، داغی آن را حس میکنید. به مرور زمان این زخم پوسته پوسته میشود، در آخر نیز برای تایید نهایی زخم بستر باید به پزشک مراجعه کنید.
علائم زخم بستر
زخمهای بستر معمولاً به تدریج ایجاد میشوند و علائم آن بسته به شدت آسیب، متفاوت است. در مراحل اولیه، ممکن است فقط تغییر رنگ پوست مشاهده شود، اما در صورت عدم درمان، زخم عمیقتر شده و حتی به بافتهای زیرین مانند عضلات و استخوانها آسیب میزند.
- قرمزی پوست
- پوست ترک خورده، تاول یا زخم باز
- ترشح چرک یا مایع بدبو
- بافت سیاه یا مرده
- گرمی ناحیه اطراف زخم
- ترشحات سبز، زرد یا بدبو
- قابل مشاهده بودن عضله، استخوان یا تاندونها
زخم بستر چگونه ایجاد میشود؟
یکی از سوالهایی که برای برخی از افراد به وجود میآید این است که علت زخم بستر چیست؟ زخمهای بستر معمولاً در نواحی خاصی از بدن که در معرض فشار مداوم قرار دارد، ظاهر میشوند و میتوانند به آسیبهای جدی و مشکلات بهداشتی منجر شوند. عوامل اصلی ایجاد این سری از زخمها عبارتند از:
فشار طولانی مدت روی پوست
یک دلیل زخم بستر فشار طولانی مدت روی پوست است، بیمارانی که برای مدت طولانی در تخت یا روی صندلی چرخدار مینشینند، بیشتر در معرض خطر هستند. همچنین فشار مداوم روی نقاط استخوانی مانند پاشنه پا، باسن و ستون فقرات، باعث کاهش خونرسانی و ایجاد زخم میشود.
اصطکاک و کشیدگی پوست
کشیده شدن پوست روی ملحفه یا لباس (مثلاً هنگام جابجایی بیمار) میتواند به بافتهای سطحی آسیب برساند و به عنوان علت ایجاد زخم بستر شناخته میشود. به علاوه رطوبت ناشی از تعریق یا بیاختیاری ادرار نیز خطر bed sores را افزایش میدهد.
عوامل خطرساز دیگر
- سن بالا: پوست افراد مسن نازکتر و آسیبپذیرتر است.
- بیماریهای مزمن: دیابت، نارسایی عروقی و بیماریهای عصبی (مانند پارکینسون یا اماس) خطر زخمهای بستر را افزایش میدهند.
- سوءتغذیه: کمبود پروتئین، ویتامینها و مواد معدنی، ترمیم پوست را کند میکند.
- کاهش حس لامسه: در بیماران مبتلا به آسیب نخاعی یا نوروپاتی، فرد متوجه فشار و درد نمیشود.
انواع پانسمان مخصوص زخم بستر
پانسمان باعث بهبودی سریعتر زخم بستر میشود، این سری از پانسمانها به انواع مختلفی تقسیم میشوند که از آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- پانسمان آلژینات: ساختهشده از نمکهای اسید آلژینیک (مانند آلژینات کلسیم، پتاسیم یا آمونیوم)، بسیار جاذب است و ترشحات زخم را به خوبی جذب میکند. با تماس با ترشحات، به ژل نرم تبدیل شده و محیط مرطوب مناسبی برای بهبود زخم فراهم میآورد.
- پانسمان کلیرفیلم: لایه نازک و شفاف پلیمری که به پوست میچسبد و لایههای آن روی هم قرار میگیرند. ضدآب، نفوذپذیر به اکسیژن و بخار آب است و محیط مرطوب درمانی ایجاد میکند.
- پانسمان هیدروکلوئید: حاوی ژلهای خاص که با جذب ترشحات زخم، بهتدریج ژل نرم تشکیل میدهند و محیط مرطوب و محافظتشدهای برای ترمیم فراهم میکنند.
- پانسمان هیدروژل: ماده ژلمانند شفاف که زخم را مرطوب نگه میدارد، بافت نکروزه را نرم میکند و به تمیز شدن زخم کمک میکند.
- پانسمان فوم: ساختار متخلخل و جاذب که ترشحات زیاد را جذب کرده، از نشت جلوگیری میکند و محیط مرطوب مناسبی برای بهبود ایجاد مینماید.
نحوه پیشگیری از بیماری زخم بستر
اگر دچار هر زخمی هستید، قبل از اینکه به درمان زخم ترومایی یا زخم بستر بپردازید، بهتر است تا اطلاعاتی از نحوه پیشگیری از این نوع زخمها را بدانید. نحوه پیشگیری از بیماری bedsores عبارتند از:
- هر ۱ تا ۲ ساعت برای بیماران نشسته یا درازکشیده موقعیت را تغییر دهید.
- از بالش یا پدهای مخصوص (مثل فوم یا ژل) برای کاهش فشار روی نقاط حساس (پاشنه، باسن، کمر) استفاده کنید.
- پوست را تمیز و خشک نگه دارید (به ویژه پس از تعریق یا بیاختیاری ادرار).
- از کرمهای مرطوبکننده یا موانع محافظتی (مثل زینک اکسید) برای پوستهای حساس استفاده کنید.
- از ماساژ نقاط تحت فشار خودداری کنید (میتواند بافت را آسیبپذیرتر کند.)
- مصرف آب کافی برای حفظ رطوبت پوست ضروری است.
- حتی حرکات کوچک (مانند بلند کردن بازوها یا چرخش مچ پا) جریان خون را بهبود میبخشد.
- از تشک مواج استفاده کنید، چرا که این نوع تشک با یک موتور کمپرس هوا از ثابت بودن وزن جلوگیری میکند.
انواع روش درمان زخم بستر
همانطور که گفته شد زخمهای بستر نه تنها میتوانند به عفونت و عوارض جدیتری منجر شوند، بلکه کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار میدهند. بنابراین، یافتن سریعترین درمان زخم بستر میتواند از آسیبهای ناشی از این نوع زخمها جلوگیری کند. برای اینکه با انواع درمان این عارضه بیشتر آشنا شوید با مشاورین ما در تماس باشید.
سلول بنیادی
سایت freethink میگوید که سلولهای بنیادی نیز موفق به بهبود و درمان زخم بستر شدهاند. در این روش، سلولهای بالغ پوست (مانند فیبروبلاستها) با استفاده از فاکتورهای رونویسی خاص، به حالتی شبیه سلولهای بنیادی تبدیل میشوند. این سلولهای بازبرنامهریزی شده توانایی تقسیم سریع و تمایز به انواع سلولهای پوستی (مانند کراتینوسیتها و سلولهای عروقی) را دارند.
سلول بنیادی روشی پیشرفته در کشور به شمار میآید و در زمینههای زیادی از جمله زخم بستر از آن استفاده میشود. برای دریافت اطلاعات بیشتر در این زمینه کافی است تا با بایوژن در ارتباط باشید.
طب سنتی
در طب سنتی همواره برای زخمهای بدخیم نیز درمانهایی وجود دارد از درمان زخم دیابتی تا زخم بستر هر کدام در این علم قابل درمان هستند. درمان زخم بستر به روشهای گوناگونی وجود دارد ولی یکی از بارزترین آن، استفاده از ژل آلوئهورا میباشد. به این صورت که این ژل را بر روی محل آسیب بزنید و بعد از گذشت ۴۰ دقیقه محل زخم را بشویید. برای اثربخشی این روش، توصیه میشود تا یکبار صبح و یکبار شب از این ژل استفاده کنید.
کرمهای موضعی
برای کم کردن التهاب و عفونت زخم ایجاد شده، کرمهای موضعی بسیاری وجود دارد. این پمادها محیط محافظتی ایجاد میکند تا عفونت به حداقل برسد و بافت آسیب دیده ترمیم یابد.
اسپری
برای درمان تاول زخم بستر از اسپری نیز استفاده میکنند، این سری از اسپریها، از زخم و عفونتها جلوگیری میکنند و به مرور زمان باعث بهبود و ترمیم میشوند. بنزوئین مادهای مهم در ترکیبات اسپریهای درمانی زخم بستر است که درد ناشی از زخم بستر را کمتر میکند.
تشک
تشکهایی برای درمان زخم بستر نیز وجود دارند که افراد بسیاری آن را به نام تشک مواج میشناسند. افرادی که دچار زخم بستر میشوند، نمیتوانند به خوبی خود را حرکت دهند. به علاوه این مدل تشکها فشار وارد شده را کاهش میدهند.
آنتی بیوتیک
عفونت یکی از عوارض بارز زخم بستر میباشد، برای درمان این نوع زخم و عفونت ناشی از آن پزشک برای شما انواع آنتی بیوتیک را تجویز میکند.
رژیم غذایی
جالب است بدانید که برای بهبود زخم بستر، رژیم غذایی مخصوصی نیز وجود دارد. مواد غذایی، ویتامینها و مواد لازم برای ترمیم زخم بستر را مهیا میکنند، مرغ، تخم مرغ، کاهو، غلات، آجیلهای مفید مانند بادام، ذرت شیرین و اسفناج مواد غذایی موثر برای درمان زخم بستر هستند.
جراحی
برای کسانی که در درجه آخر bedsores هستند، جراحی گزینه نسبتا مناسبی است. در جراحی به طور معمول بافت مرده برداشته میشود و در ادامه زخم تمیز و بخیه میزنند.
عوارض عدم درمان زخم بستر
زخمهای بستر اگر به موقع درمان نشوند، میتوانند از یک آسیب سطحی به یک مشکل تهدیدکننده زندگی تبدیل شوند. این زخمها معمولاً در بیماران بستری، افراد کمتحرک یا سالمندان ایجاد میشوند و در صورت بیتوجهی، عوارض زیر را به دنبال دارند:
- سلولیت: عفونت باکتریایی در پوست و بافتهای زیرپوستی که باعث قرمزی، گرمی، تورم و درد میشود، باعث به وجود آمدن سلولیت میگردد و اگر درمان نشود، باکتریها به جریان خون سرایت میکنند.
- آبسه: تجمع چرک در زیر پوست که نیاز به تخلیه دارد، آبسه نامیده میشود و برای از بین بردن آن ممکن است به جراحی و آنتیبیوتیکهای قوی نیاز باشد.
- استئومیلیت: اگر bedsores به استخوان برسد (مراحل ۳ و ۴)، باکتریها میتوانند استخوان را آلوده کنند که در این حالت بیمار دچار استئومیلیت میگردد.
- سپسیس: سپسیس حالتی است که عفونت وارد خون شده و در تمام بدن پخش میشود.
- نکروز: در صورتی که زخم بستر درمان نشود، نکروز ایجاد میشود که باعث سیاه شدن بافتهای مرده میشود و ممکن است بوی تعفن ایجاد کند.
سخن پایانی
به کارگیری سلول بنیادی در فرآیند درمان زخم بستر، به ما این امکان را میدهد که به شیوهای نوین و مؤثر، به چالشهای زخمهای مزمن پاسخ دهیم. سلولهای بنیادی به دلیل تواناییهای منحصر به فردی که دارند، میتوانند فرایند بهبود زخم را تسریع کرده و از عفونتهای ثانویه جلوگیری کنند. این رویکرد نه تنها میتواند زمان بهبودی را کاهش دهد، بلکه میتواند به معنای واقعی کلمه زندگی بیماران را متحول کند.
سوالات متداول
آیا زخم بستر برگشتپذیر است؟
بله، اگر زود تشخیص داده شود و مراقبت مناسب انجام گیرد، اکثر زخمها کاملاً ترمیم میشوند و جای زخم کم یا بدون جای زخم میماند.
بهترین راه پیشگیری از زخم بستر چیست؟
تغییر وضعیت بدن هر ۲ ساعت، استفاده از تشکهای ضدفشار (فوم یا هوا)، حفظ پوست تمیز و خشک، تغذیه مناسب (پروتئین بالا)، هیدراتاسیون کافی و بررسی روزانه پوست از راههایی هستند که با کمک آنها میتوانید از زخم بستر پیشگیری کنید.
آیا زخم بستر عفونی میشود؟
بله، اگر تمیز نشود یا پانسمان مناسب نباشد، بستری مناسب برای ایجاد عفونت میباشد.
منابع: