آرتروز پا، یکی از شایعترین بیماریهای مفصلی است که هر ساله افراد زیادی را به خود درگیر میکند. اگر این عارضه سریع درمان نشود، حتی فعالیتهای روزمره را نیز دشوار میکند. در این مقاله، به بررسی دقیق علائم اولیه و پیشرفته، علل اصلی (از ساییدگی طبیعی تا ضربه و عوامل ژنتیکی) و بهترین روشهای درمان میپردازیم تا با تشخیص زودهنگام، درد را کنترل کرده و کیفیت زندگی را حفظ کنید.
آرتروز پا چیست؟
آرتروز پا وضعیتی است که در آن غضروفهای مفاصل پا به تدریج تخریب میشوند. با از بین رفتن غضروفها استخوانها به هم ساییده میشوند و درد و التهاب برای فرد به وجود میآید.
انواع آرتروز پا
باید بدانید که آرتروز پا نیز انواع مختلفی دارند که از آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- استئوآرتریت(OA): شایعترین نوع آرتریت پا است که ناشی از فرسایش تدریجی غضروف مفصلی به دلیل افزایش سن، ضربههای مکرر یا فعالیتهای شدید میباشد. علائم اصلی شامل درد پس از فعالیت، سفتی کوتاه مدت (معمولا کمتر از ۳۰ دقیقه) و محدودیت حرکتی است.
- آرتریت روماتوئید(RA): بیماری خودایمنی مزمن که مفاصل کوچک دست و پا را به صورت قرینه درگیر میکند. با سفتی صبحگاهی طولانی (بیش از یک ساعت)، تورم مداوم، درد و خستگی همراه است و میتواند به تغییر شکل مفاصل منجر شود.
- آرتریت پس از تروما: در پی آسیب مستقیم، شکستگی یا ضربه به مفاصل پا ایجاد میشود و با التهاب، درد مزمن و افزایش خطر ساییدگی غضروف همراه است.
- نقرس: ناشی از تجمع کریستالهای اسید اوریک در مفصل (به ویژه شست پا) است که حملات ناگهانی و شدید درد یکطرفه، همراه با تورم، قرمزی و حساسیت شدید ایجاد میکند.
علل به وجود آمدن آرتروز پا
عوامل زیادی در به وجود آمدن آرتروز پا نقش دارند که عبارتند از:
- افزایش سن و فرسودگی طبیعی: با بالا رفتن سن، غضروف مفاصل پا به تدریج نازک و ضعیف میشود و توانایی جذب ضربه را از دست میدهد.
- آسیبهای قبلی مفصل: ضربه، شکستگی، پارگی رباط یا دررفتگی پا میتواند غضروف را آسیب بزند و زمینهساز آرتروز زودرس شود.
- اضافه وزن و چاقی: وزن اضافی فشار مداوم و شدیدی به مفاصل پا (به ویژه مچ و انگشتان) وارد میکند و فرسایش غضروف را سرعت میدهد.
- زمینه ژنتیکی و سابقه خانوادگی: استعداد ارثی و وجود آرتروز در خویشاوندان نزدیک، خطر ابتلا را افزایش میدهد.
- فشارهای مکرر و استفاده بیشازحد: فعالیتهای تکراری مانند دویدن طولانی، ایستادن زیاد یا کارهای نیازمند فشار مداوم به پا، به مرور غضروف را تخریب میکند.
- عفونتهای مفصلی: عفونتهای باکتریایی یا ویروسی میتواند غضروف را مستقیما آسیب بزند و باعث بروز آرتروز ثانویه میگردد.
- ناهنجاریهای ساختاری پا: انحرافات مانند کف پای صاف، قوس زیاد، زانوی پرانتزی یا ضربدری، توزیع نامناسب وزن را ایجاد کرده و مفاصل را زودتر فرسوده میکند.
- نقرس و بیماریهای متابولیکی: حملات مکرر نقرس (به ویژه در شست پا) با رسوب کریستالهای اسید اوریک، التهاب مزمن ایجاد کرده و به آرتروز ثانویه منجر میشود.
علائم آرتروز پا
آرتروز پا خود را به صورت علائم زیر نشان میدهد.
- درد مبهم، تیز یا ضرباندار مخصوصا در اوایل صبح
- احساس سفتی در مفصل
- تورم و حساسیت
- دشواری در حرکت دادن پا
- شنیدن صدای تق تق در هنگام حرکت
- تغییر شکل مفاصل
- تغییر الگوی راه رفتن
- احساس سوزن سوزن شدن
راههای تشخیص آرتروز پا
قبل از درمان آرتروز پزشک از راههای زیر برای تشخیص این عارضه استفاده میکند.
- اشعه ایکس(X-ray): رایجترین و اولیهترین روش برای مشاهده باریک شدن فضای مفصلی (نشانه کاهش غضروف)، تشکیل خارهای استخوانی (استئوفیت) و تغییرات استخوانی مانند اسکلروز یا کیستهای زیرغضروفی.
- امآرآی(MRI): بهترین روش برای ارزیابی دقیق غضروف مفصلی، تاندونها، رباطها، منیسک و بافتهای نرم، همچنین تورم و آسیبهای اولیه را با جزئیات بالا نشان میدهد.
- سونوگرافی: روشی سریع و بدون اشعه برای بررسی بافتهای نرم اطراف مفصل، وجود مایع مفصلی (افیوژن)، التهاب سینوویال و ضخامت غضروف.
روش های درمان آرتروز پا
راههای زیادی برای درمان آرتروز پا وجود دارند که براساس نظر پزشک یکی از آنها را میتوانید انجام دهید. البته برای مشاوره در مورد درمان آرتروز با سلول بنیادی و دیگر راههای درمانی توصیه میشود تا با مشاورین ما در تماس باشید.
کمپرس یخ
کمپرس یخ در درمان آرتروز مچ پا گرفته تا دیگر نواحی درگیر آرتروز کاربرد دارد. کمپرس یخ با ایجاد سرما، رگهای خونی کوچک ناحیه تنگ شده، جریان خون موضعی کاهش مییابد و این امر باعث کاهش التهاب، کم شدن تورم مفصلی و تسکین سریع درد میشود.
دارودرمانی
طبق گفته arthritis
Nonsteroidal anti-inflammatory drugs. Including more than a dozen different drugs, some of which are available without a prescription, nonsteroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs) are used to help ease arthritis pain and inflammation. They are used for all forms of arthritis. Most NSAIDs are taken orally, but topical preparations are available that can help foot pain, such as Voltaren Arthritis Pain Gel and Pennsaid.
دارو درمانی بیشتر جنبهی کاهش درد و التهاب دارد، به تجویز پزشک شما میتوانید از استامینوفن، ایبوپروفن و ناپروکسن استفاده کنید.
فیزیوتراپی
هرگاه که دچار هر نوع آسیبی در بدن شدهاید، فیزیوتراپی در درمان شما قرار دارد. حال بسته به شدت و نوع آسیب، ورزشهایی که انجام میدهید، متفاوت است.
کشش همسترینگ
- به پشت دراز بکشید.
- یکی از زانوها را خم کرده و با دستها پشت ران را بگیرید.
- به آرامی پا را به سمت سینه بکشید.
دوچرخه سواری خوابیده
- دراز بکشید و دستها را قلاب کنید و زیر سر قرار دهید.
- پاها را به حالت دوچرخه سواری نگه دارید.
تزریق اسید هیالورونیک
تزریق اسید هیالورونیک بیشتر برای درمان آرتروز انگشت شست پا کاربرد دارد، چرا که با افزایش لغزندگی و کاهش اصطکاک بین استخوانها، درد و التهاب را کاهش میدهد ولی غضروف از دسته را بازسازی نمیکند، تنها درد و التهاب ناشی از آرتروز را بهبود میبخشد.
تزریق پلاسمای غنی از پلاکت
یکی دیگر از راههای درمان آرتروز پا، تزریق prp میباشد، در این روش با استفاده از پلاسمای غنی از پلاکت خود بیمار، درد و التهاب کاهش مییابد، روند تخریب غضروف کند میشود و ترمیم بافتهای آسیبدیده اتفاق میافتد. این روشی کمتهاجم و ایمن است و برای مراحل اولیه آرتروز مؤثر بوده و نیاز به جراحی را به تأخیر میاندازد.
تزریق کورتیکواستروئید
کاربرد اصلی تزریق کورتیکواستروئید کاهش سریع التهاب، تورم و تسکین درد میباشد. این نوع تزریق یک راهحل موقت و مؤثر برای کاهش سریع درد و التهاب آرتروز است که عملکرد مفصل را بهبود میبخشد و به بیمار امکان میدهد درمانهای اصلی مانند فیزیوتراپی را بهتر پیگیری کند. با این حال، به دلیل محدودیت تعداد تزریق در سال (برای جلوگیری از آسیب احتمالی به غضروف) و تأثیر موقتی آن (چند هفته تا چند ماه)، این روش جایگزین درمانهای اصلی نمیشود و فقط به عنوان مکمل استفاده میگردد.
ماساژ درمانی
ماساژ درمانی یکی از روشهای مؤثر و غیرتهاجمی برای مدیریت علائم آرتروز پا است. این روش با کاهش تنش و اسپاسم عضلانی، افزایش گردش خون و رساندن مواد مغذی به مفاصل، درد و سفتی را به طور قابلتوجهی تسکین میدهد. علاوه بر این، ماساژ انعطافپذیری مفاصل را بهبود میبخشد.
تغذیه سالم و ضد التهاب
امگا-۳ (ماهی چرب)، آنتیاکسیدانها (میوهها و سبزیجات رنگی)، ادویههای ضدالتهابی (زردچوبه، زنجبیل) و محدود کردن قند، چربیهای ناسالم و غذاهای فرآوریشده را در لیست رژیم غذایی خود قرار دهید تا به روند درمانی شما کمک شود.
جراحی
زمانی که هیچکدام از درمانهای گفته شده، برای فرد پاسخگو نباشد، پزشک از جراحی برای درمان آرتروز پا استفاده میکند. جراحی به دو صورت آرتروپلاستی و آرتروسکوپی انجام میشود، در آرتروپلاستی مفصل آسیبدیده برداشته شده و با یک پروتز مصنوعی (فلز، پلاستیک، سرامیک) جایگزین میشود. آرتروسکوپی نیز جراحی کمتهاجمی با دوربین کوچک برای برداشتن غضروفهای آسیبدیده یا قطعات آزاد شده در مفصل انجام میگیرد.
راههای جلوگیری از آرتروز پا
سوالی که برای برخی از افراد به وجود میآید، این است که آیا جلوگیری از آرتروز پا امکان پذیر است؟
- وزن خود را کنترل کنید.
- رژیم غذایی مناسبی مثل میوهها، سبزیجات (مخصوصاً برگ سبز)، غلات کامل، ماهیهای چرب و روغن زیتون داشته باشید.
- بدن خود را هیدراته نگه دارید.
- کفشهای نامناسب و پاشنهدار نپوشید.
- از بلند کردن اجسام سنگین به صورت نادرست خودداری کنید.
- روزانه ورزشهای هوازی را انجام دهید.
عوارض آرتروز پا
باید بدانید که اگر به آرتروز پا بیتوجهی شود، به مرور زمان فرد دچار درد، تورم، سفتی و خشکی مفصل، کاهش دامنه حرکتی و تغییر شکل در پاها میشود، این عوامل میتواند منجر به مشکلات راه رفتن و اختلال در فعالیتهای روزمره شود.
سخن پایانی
در پایان آرتروز پا بیماری پیشرونده اما کاملا قابلکنترل است. با تشخیص زودهنگام، ترکیب درمانهای غیرجراحی مانند اصلاح کفش، فیزیوتراپی، تزریقهای هدفمند و کنترل وزن، اکثر بیماران میتوانند درد را به طور چشمگیری کاهش دهند و سالها بدون محدودیت راه بروند و فعالیت کنند.
سوالات متداول
کدام نقاط شایعترین بخش درگیری آرتروز پا هستند؟
شایعترین نقاط درگیری آرتروز پا شامل مفصل قاعده انگشت شست پا که اغلب با نقرس شروع میشود، مفاصل میانی پا (استخوان پاشنه، میانی داخلی و میانی خارجی) و مفاصل مچ پا و قوزک هستند.
آیا آرتروز پا باعث ورم ساق پا هم میشود؟
التهاب مفصل میتواند باعث تجمع مایع و ورم در نواحی اطراف مچ و ساق پا شود.
منابع: