در دسته‌ی بیماری آرتروز، آرتروز مچ پا از بیماری‌هایی است که هر ساله افراد نسبتا زیادی را به خود درگیر می‌کند. این بیماری با تخریب تدریجی غضروف مفصلی و التهاب بخشی از مفصل همراه است و در نهایت می‌تواند منجر به کاهش حرکت، درد مداوم و محدودیت‌های حرکتی شود. برای اینکه با قطعی‌ترین درمان آرتروز مچ پا آشنا شوید، کافی است تا این مقاله را تا انتها دنبال کنید.
آرتروز مچ پا چیست؟
مفصل مچ پا از اتصال استخوان‌های درشت‌نی، نازک‌نی و تالوس تشکیل شده است. غضروف مفصلی به حرکت روان استخوان‌ها کمک می‌کند و فشار واردشده هنگام راه‌رفتن و فعالیت بدنی را کاهش می‌دهد. آرتروز مچ پا یا استئوآرتریت مچ پا (Ankle Osteoarthritis) یک بیماری مفصلی است که در آن غضروف پوشاننده سطوح استخوانی به تدریج آسیب می‌بیند و ساختار مفصل دچار تغییر می‌شود.
علائم آرتروز مچ پا
شدت علائم آرتروز مچ پا در افراد مختلف یکسان نیست. بعضی بیماران تنها هنگام فعالیت طولانی دچار درد می‌شوند، درحالی‌که برخی دیگر حتی در فعالیت‌های روزمره با محدودیت حرکتی مواجه هستند. مهم‌ترین علائم عبارت‌اند از:
- درد مچ پا هنگام راه‌رفتن یا ایستادن طولانی
- خشکی مفصل، به ویژه پس از استراحت
- تورم اطراف مچ پا
- کاهش دامنه حرکت
- احساس سفتی یا گیرکردن مفصل
- مشکل در بالا رفتن از پله‌ها
- تغییر در الگوی راه‌رفتن
- کاهش تحمل فعالیت‌های ورزشی
- احساس درد هنگام حرکت روی سطوح ناهموار
علت آرتروز مچ پا
آرتروز مچ پا می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود. شناسایی علت بیماری در انتخاب روش درمان اهمیت دارد.
- آسیب‌های قدیمی و شکستگی مچ پا: یکی از علت‌های مهم آرتروز مچ پا، آسیب‌های قبلی مفصل است. شکستگی استخوان‌های اطراف مچ پا یا آسیب شدید غضروف ممکن است سال‌ها بعد باعث بروز تغییرات فرسایشی شود.
- پیچ‌خوردگی‌های مکرر: پیچ‌خوردگی‌های شدید یا مکرر ممکن است باعث آسیب رباط‌ها و بی‌ثباتی مزمن مفصل شوند. در صورت ادامه بی‌ثباتی، توزیع فشار روی سطوح مفصلی تغییر می‌کند و احتمال آسیب تدریجی غضروف افزایش می‌یابد.
- اضافه وزن: اضافه وزن فشار بیشتری بر مفاصل تحمل‌کننده وزن وارد می‌کند و ممکن است علائم آرتروز را تشدید کند. کنترل وزن می‌تواند بخشی از برنامه کاهش درد و بهبود عملکرد مفصل باشد.
- اختلال در راستای مفصل: در برخی افراد، تغییر راستای استخوان‌های ساق یا مچ پا باعث توزیع نامتعادل فشار روی غضروف می‌شود. این مشکل ممکن است در ادامه آسیب‌های قدیمی، بدجوش‌خوردن شکستگی یا تغییرات ساختاری پا ایجاد شود.
- بیماری‌های التهابی مفصل: برخی بیماری‌ها مانند آرتریت روماتوئید نیز می‌توانند باعث آسیب مفاصل مچ پا شوند. البته این بیماری‌ها با استئوآرتریت یکسان نیستند و ممکن است به درمان اختصاصی نیاز داشته باشند.
آرتروز مچ پا چگونه تشخیص داده می‌شود؟
پیش از انتخاب روش درمان، پزشک باید علت درد و میزان آسیب مفصل را بررسی کند. تشخیص با شرح حال، معاینه بالینی و تصویربرداری انجام می‌شود.
- معاینه بالینی: پزشک دامنه حرکت، میزان تورم، محل درد، پایداری مفصل و نحوه راه‌رفتن بیمار را بررسی می‌کند.
- رادیوگرافی مچ پا: رادیوگرافی، به ویژه در حالت تحمل وزن، یکی از روش‌های اصلی بررسی آرتروز است.
- MRI مچ پا: ام آر آی برای تمام بیماران ضروری نیست؛ اما در صورت نیاز به بررسی غضروف، رباط‌ها، تاندون‌ها یا آسیب‌های همراه ممکن است درخواست شود.
درمان آرتروز مچ پا
در بسیاری از موارد، درمان اولیه آرتروز مچ پا با روش‌های غیرجراحی آغاز می‌شود. هدف این روش‌ها کاهش درد، بهبود حرکت، حفظ توانایی انجام فعالیت‌های روزمره و کاهش فشار نامناسب بر مفصل است.
| روش درمان | میزان تهاجمی | مدت اثر | مزایا |
| سلول‌های بنیادی بدن بیمار | کم‌تهاجمی | ۶ ماه تا یک سال | ترمیم غضروف، کاهش التهاب، عدم نیاز به جراحی |
| فیزیوتراپی | غیرتهاجمی | 5 تا 10 جلسه | بهبود دامنه حرکتی، تقویت عضلات، کاهش درد |
| دارودرمانی | غیرتهاجمی | بسته به نوع دارو و شدت آرتروز | کاهش درد و التهاب |
| جراحی | تهاجمی | ۴ تا ۹ ماه | بهبود دائمی درد در موارد پیشرفته |
1) فیزیوتراپی
فیزیوتراپیست با توجه به وضعیت بیمار، برنامه‌ای برای تقویت عضلات اطراف مچ پا، افزایش انعطاف‌پذیری، بهبود تعادل و اصلاح الگوی راه‌رفتن تنظیم می‌کند. تمرین درمانی ممکن است شامل حرکات کنترل‌شده مچ پا، تمرینات تقویتی عضلات ساق و تمرینات تعادلی باشد.
2) استفاده از بریس و مچ‌بند طبی
بریس مچ پا می‌تواند با محدودکردن بعضی حرکات دردناک یا حمایت از مفصل، تحمل فعالیت‌های روزانه را آسان‌تر کند. در مواردی که مفصل دچار بی‌ثباتی یا تغییر راستا شده است، پزشک ممکن است ارتز مخصوص تجویز کند.
3) کفش و کفی طبی مناسب
کفش مناسب می‌تواند به توزیع بهتر فشار هنگام راه‌رفتن کمک کند. در بعضی بیماران، استفاده از کفش با کفی مناسب، زیره نسبتاً سفت یا طراحی مخصوص حرکت پا می‌تواند درد ناشی از حرکت مفصل را کاهش دهد.
4) کاهش وزن و اصلاح فعالیت‌های روزانه
اگر بیمار اضافه وزن داشته باشد، کاهش وزن تدریجی ممکن است فشار واردشده بر مچ پا را کمتر کند. همچنین بهتر است فعالیت‌هایی که درد را تشدید می‌کنند، برای مدتی کمتر شوند. به عنوان مثال، در برخی افراد جایگزین‌کردن دویدن با شنا یا دوچرخه ثابت می‌تواند به حفظ فعالیت بدنی با فشار کمتر بر مفصل کمک کند.
5) سلول بنیادی اتولوگ
در بین روش‌هایی که برای درمان آرتروز مچ پا وجود دارد، بهترین روش درمان آرتروز با سلول بنیادی می‌باشد. این گزینه یک روش بسیار ایمن است که عوارض جانبی کمی دارد.
طبق گفته humanauthealth در درمان آرتروز مچ پا با سلول بنیادی عموما از سلول‌های خود بیمار استفاده می‌شود، این سلول‌ها که در همان روز از مغز استخوان کنسانتره آسپیراسیون مغز استخوان یا BMAC یا بافت چربی (بخش عروقی استرومایی مشتق از چربی یا بافت چربی ریزقطعه شده) جمع‌آوری می‌شوند. این یک درمان اتولوگ با استفاده از سلول‌های خود بیمار است، نه یک محصول سلول بنیادی جنینی یا مشتق از اهداکننده. محققان پیشنهاد می‌کنند که این سلول‌ها ممکن است از طریق پتانسیل تمایز غضروفی در کنار سیگنالینگ پاراکرین غضروف‌های جدیدی بسازند. در عمل این بدان معناست که تصور می‌شود سلول‌ها التهاب مفاصل را آرام می‌کنند و فرآیندهای ترمیم خود بدن را بیش از آنکه به عنوان یک قطعه جایگزین مستقیم عمل کنند، پشتیبانی می‌کنند.
6) دارو درمانی
داروهایی مانند استامینوفن یا برخی داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی ممکن است با نظر پزشک برای کاهش درد استفاده شوند. انتخاب دارو به شدت علائم، بیماری‌های همراه و داروهای مصرفی بیمار بستگی دارد.
7) درمان آرتروز مچ پا با PRP
در روش PRP یا پلاسمای غنی از پلاکت، فرآورده‌ای از خون خود بیمار تهیه و به ناحیه موردنظر تزریق می‌شود. با وجود استفاده از این روش در بعضی مشکلات اسکلتی‌عضلانی، پژوهش‌های بالینی درباره آرتروز مچ پا تاکنون برتری نسبت به بقیه درمان‌ها نشان نداده‌اند. به همین دلیل تزریق PRP به صورت روتین برای درمان قطعی آرتروز مچ پا توصیه نمی‌شود.
8) جراحی
جراحی آرتروز مچ پا زمانی مطرح می‌شود که آسیب مفصل شدید باشد و روش‌های غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، دارودرمانی، استفاده از بریس و تزریق‌های داخل مفصلی نتوانند درد و محدودیت حرکتی بیمار را به اندازه کافی کنترل کنند. هدف از جراحی، کاهش درد، بهبود عملکرد پا و در بعضی موارد اصلاح تغییر شکل یا راستای مفصل است.
کاندیدای مناسب سلول درمانی آرتروز مچ پا
در فرآیند تزریق سلول‌های بنیادی بدن بیمار به مچ پا انتخاب کاندیدای مناسب برای این نوع درمان بسیار حائز اهمیت است. این سری از کاندیداها عبارتند از:
- درمان با سلول‌های بنیادی بدن بیمار اغلب در مواردی که آسیب غضروف خیلی شدید نباشد، مؤثرتر هستند.
- افراد جوان‌تر که هنوز فعالیت‌های ورزشی و فیزیکی زیادی دارند و می‌خواهند سریع‌تر به روند طبیعی فعالیت‌های خود بازگردند، سلول درمانی گزینه درمانی مناسب‌تری برایشان محسوب می‌شود.
- در موارد آسیب‌های مفصلی شدیدی که ممکن است نیاز به جراحی داشته باشند یا پیش‌تر عمل جراحی مفصل انجام شده باشد، احتمالاً استفاده از سلول درمانی نتایج مورد انتظار را نخواهد داشت و کارایی آن محدودتر است.
- بیماری‌هایی همچون عفونت، سرطان و بیماری‌های خونی از گزینه‌هایی هستند که مانع سلول درمانی می‌شوند.
مراحل درمان آرتروز مچ پا با سلول‌های بنیادی بدن بیمار
مچ پا از بخش‌هایی همچون تاندون، استخوان‌های درشت نی و نازک نی تشکیل شده که هر کدام بخش مهمی از پا می‌باشند که بدون آن‌ها راه رفتن ممکن نیست. در عین مهم بودن، مچ پا از بسیاری از جهات به سرعت آسیب می‌بیند. به همین منظور برای بهبودی و درمان آن از درمان کشیدگی تاندون مچ پا بدون جراحی گرفته تا درمان آرتروز مچ پا با سلول‌های بدن بیمار استفاده می‌شود. مراحل هر یک از گزینه‌های درمانی بسیار اهمیت دارد و به این منظور سلول درمانی مچ پا نیز از این قاعده به دور نیست.
در ابتدا، پزشک با انجام معاینات بالینی و تصویربرداری (مانند اشعه ایکس و MRI) میزان آسیب و تخریب مفصل را ارزیابی می‌کند تا مشخص شود آیا بیمار گزینه مناسبی برای این روش است یا خیر؟ در صورت تأیید، سلول‌های بنیادی بدن بیمار استخراج می‌شوند. این سلول‌ها سپس در آزمایشگاه تحت شرایط خاص فرآوری و تکثیر می‌شوند تا تعداد آن‌ها برای تزریق به مفصل افزایش یابد. پیش از تزریق، ناحیه مچ پا کاملاً ضدعفونی شده و بی‌حسی موضعی اعمال می‌شود تا بیمار در طول فرآیند احساس ناراحتی نکند. سلول‌های بنیادی با هدایت سونوگرافی یا فلوروسکوپی (تصویربرداری با اشعه ایکس) به دقت در محل آسیب‌دیده تزریق می‌شوند تا به ترمیم بافت کمک کنند.
مزایای سلول درمانی آرتروز مچ پا
استفاده از سلول‌های بنیادی بدن بیمار مزایای عمومی همچون کنترل درد و کاهش التهاب را برای بدن دارند. از دیگر مزایای درمان آرتروز مچ پا با سلول‌های بنیادی بدن بیمار می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.
- درمان با سلول‌های بنیادی بدن بیمار می‌توانند منجر به کاهش قابل توجه سطح درد در افراد مبتلا به آرتروز مچ پا شوند.
- بیماران اغلب پس از درمان با سلول‌های بنیادی بدن بیمار، افزایش تحرک و عملکرد را در مچ پای آسیب‌دیده خود تجربه می‌کنند.
- این دسته از سلول‌ها پتانسیل تقویت بازسازی غضروف آسیب‌دیده و سایر بافت‌های درون مفصل مچ پا را دارند. این موضوع می‌تواند منجر به بهبود طولانی مدت در سلامت و عملکرد مفصل شود.
- در مقایسه با مداخلات جراحی مانند تعویض مفصل مچ پا، درمان با سلول‌های بنیادی بدن بیمار یک روش کم‌تهاجمی است که معمولاً شامل زمان بهبودی کوتاه‌تر و خطرات کم‌تری است.
- سلول‌های اتولوگ می‌توانند به کاهش التهاب درون مفصل مچ پا کمک کنند، که عامل کلیدی در درد و پیشرفت آرتروز است.
عوارض سلول درمانی آرتروز مچ پا
طبق تحقیقات به دست آمده از سایت regenorthosport می‌توان گفت که سلول درمانی برای آرتروز مچ پا، اگرچه امیدوارکننده است، اما برخی عوارض بالقوه را نیز به همراه دارد. این عوارض می‌تواند شامل درد، رد پیوند، خونریزی و تورم در محل تزریق باشد. با این حال، بسیاری از مطالعات گزارش داده‌اند که سلول درمانی، به ویژه با استفاده از سلول‌های اتولوگ (از بدن خود بیمار)، عموماً ایمن و با حداقل عوارض جانبی در نظر گرفته می‌شود.
مراقبت های بعد از تزریق سلول بنیادی به مچ پا
مراقبت‌های پس از درمان ساییدگی غضروف مچ پا با سلول بنیادی اتولوگ نقش مهمی در تضمین موفقیت درمان و بهبود سریع بیمار ایفا می‌کنند. این دسته از مراقبت‌ها عبارتند از:
- هر ۲ ساعت یکبار به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه کیسه یخ روی آن قرار دهید تا تورم و درد کاهش یابد.
- طبق دستور پزشک طی ۱ الی دو روز از داروهای مسکن استفاده کنید؛ از مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی خودداری کنید.
- طی یک الی دو هفته از فعالیت‌های شدید خودداری کنید و حرکات ملایم و کارهای روزانه را انجام دهید.
- در هفته سوم تا هشتم به آرامی سطح فعالیت خود را تا حد تحمل افزایش دهید، اما از فعالیت‌های پرفشار و حرکات تکراری خودداری کنید. همچنین برای کمک به دامنه حرکت و قدرت، فیزیوتراپی را در نظر بگیرید.
- توصیه می‌شود که بیماران از رژیم غذایی سرشار از پروتئین و ویتامین‌های مورد نیاز بدن استفاده کنند و همچنین مقدار کافی مایعات بنوشند تا فرآیند ترمیم سریع‌تر و بهتر صورت گیرد. رعایت این نکات نقش مهمی در بهبود و تسریع روند بازیابی دارند.
- هرگونه درد، تورم یا سایر نگرانی‌های غیرمعمول را فوراً به پزشک خود گزارش دهید.
هزینه سلول درمانی آرتروز مچ پا
هزینه سلول‌درمانی آرتروز مچ پا به عوامل متعددی بستگی دارد که نقش مهمی در تعیین قیمت نهایی درمان ایفا می‌کنند. از جمله این عوامل می‌توان به نوع و میزان سلول‌های مورد استفاده، روش انجام فرآیند، دستگاه‌های مورد نیاز، تخصص و تجربه تیم پزشکی و نشان‌های بالینی بیماران اشاره کرد. همچنین، مکان جغرافیایی مرکز درمانی و تجهیزات مورد استفاده نیز در تعیین هزینه موثر است.
سوالات متداول
آیا آرتروز مچ پا با ورزش بهتر می‌شود؟
تمرینات مناسب می‌توانند به بهبود قدرت عضلات، تعادل و عملکرد مفصل کمک کنند. نوع ورزش باید با توجه به شدت بیماری انتخاب شود.
آرتروز مچ پا در جوانان هم ایجاد می‌شود؟
بله. برخلاف تصور رایج، آرتروز مچ پا ممکن است در سنین پایین‌تر نیز ایجاد شود، به‌خصوص در افرادی که سابقه شکستگی، آسیب ورزشی یا بی‌ثباتی مزمن مفصل دارند.
منبع:
