آرتروز زانو یکی از شایعترین بیماریهای مفصلی است که میتواند حرکت، راحتی و کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهد، این عارضه با ساییدگی غضروف زانو آغاز میشود. با تشخیص به موقع و استفاده از روشهای درمانی مناسب، از مدیریت علائم تا راهحلهای مؤثر، میتوان پیشرفت بیماری را کند کرد. در این مقاله قصد داریم تا آرتروز زانو را از تمام جهات مورد بررسی قرار دهیم.
آرتروز زانو چیست؟
آرتروز زانو عارضهای است که باگذشت زمان مفصل زانو را تخریب میکند. این بیماری زمانی رخ میدهد که غضروف دیگر نرم نیست و نازک و فرسوده شده است. وقتی غضروفی نباشد در نهایت استخوانها به هم ساییده میشوند و فرد دچار آرتروز زانو میگردد.
انواع آرتروز زانو
آرتروز زانو انواع مختلفی دارد که از آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- آرتروز اولیه: هنگامی که در طول زمان، بین استخوانهای زانو سایشی رخ دهد، فرد دچار آرتروز اولیه میگردد.
- آرتروز ثانویه: ناهنجاری مادرزادی مفاصل، عفونت و ضربههای شدید، سبب آرتروز ثانویه میشوند.
- آرتروز متابولیک: نقرس نوعی آرتروز است که به دلیل تجمع کریستالهای دردناک اسید اوریک در مفاصل ایجاد میشود. این کریستالها از تجزیه پورینها موادی که به طور طبیعی در سلولهای بدن و برخی غذاها مانند گوشت قرمز، غذاهای دریایی خاص و نوشیدنیهای الکلی یافت میشوند، به وجود میآیند.
علت آرتروز زانو
آرتروز زانو علتهای مختلفی دارد. یکی از این موارد، ژنتیک و ارث میباشد، از طرفی آسیبهایی که در گذشته برای مفاصل زانو رخ داده نیز در ایجاد آرتروز این ناحیه بیتاثیر نیست. برخی شغلها طوری هستند که به فرد در زمانهای طولانی در هر روز فشار زیادی وارد میشود. همچنین افزایش وزن و سن نیز از علل آرتروز زانو هستند. بیماریهایی مانند روماتیسم مفصلی یا اختلالات متابولیکی، از جمله تولید بیش از حد هورمون رشد (آکرومگالی) یا تجمع غیرطبیعی آهن در بدن (هموکروماتوز)، میتوانند از علل بروز آرتروز زانو در سنین جوانی باشند.
علائم آرتروز زانو
ورم کردن مفاصل، کاهش اشتها، تب بالا، قرمز شدن و پوسته پوسته شدن پوست، بروز خستگی مداوم، کاهش انعطاف پذیری، درد در زانو و اطراف آن و بروز مشکلات حرکتی از علائم آرتروز زانو هستند.
راه های تشخیص آرتروز زانو
برای اینکه آرتروز زانو تشخیص داده شود، راههای بسیاری وجود دارد که از آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- بررسی علائم بیمار: پزشک وجود علائم آرتروز زانو مثل درد زانو، سفتی صبحگاهی، محدودیت حرکت یا صدای تقتق مفصل را بررسی میکند.
- تستهای عملکردی: تستهایی مانند فشار دادن زانو در حالتهای مختلف برای بررسی نقاط دردناک انجام میشود.
- تصویر برداری با اشعه ایکس: این روش نیز تشکیل زائدههای استخوانی (استئوفیتها) و تغییرات استخوانی را نشان میدهد.
- اسکن MRI: این گزینه برای بررسی دقیق بافتهای نرم مانند غضروف، رباطها، مینیسک و تاندونها استفاده میشود.
- سونوگرافی: سونوگرافی نیز از مواردی است که میتوان به وجود آرتروز زانو پی برد. بدین صورت که التهاب بافتهای نرم، تجمع مایع در مفصل (افیوژن) یا تغییرات سینوویال در زانو قابل مشاهده است.
راه های درمان آرتروز زانو
برای درمان آرتروز راههای بسیاری وجود دارد که انتخاب روش درمانی بسته به نظر پزشک برای افراد یکسان نیست. به یاد داشته باشید که اثرپذیری هر کدام از این روشها به تجربه پزشک و شدت آرتروز زانو بستگی دارد، پس برای اینکه بهترین درمان خود را داشته باشید کافی است تا با مشاورین ما در تماس باشید.
| روش درمان | عملکرد و مکانیسم اثر |
| فیزیوتراپی |
تقویت عضلات اطراف زانو با تمرینات تقویتی، کششی و تعادلی بهبود دامنه حرکتی و کاهش درد |
| تزریق ژل (هیالورونیک اسید) | جایگزینی مایع مفصلی از دست رفته
افزایش چسبندگی و خاصیت ارتجاعی مفصل جذب فشار در زانو |
| تزریق PRP |
تزریق پلاسمای غنی از پلاکت خود بیمار کاهش التهاب و ترمیم غضروف آسیبدیده |
| کورتیکواستروئیدها | استفاده از داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی
تسکین التهاب و کاهش درد |
| بریسها |
کاهش فشار وارد بر زانو حمایت از مفصل به عنوان مکمل درمانهای اصلی |
| سلولهای بنیادی | کاهش التهاب مفاصل و درد
ترمیم بافتهای آسیبدیده با روش غیرتهاجمی |
| اوزون تراپی |
ترکیب ویتامین B12، پروکائین و گاز اوزون کاهش التهاب و بهبود جریان خون بازسازی بافت مفصل |
| جراحی |
آرتروسکوپی یا آرتروپلاستی برای موارد پیشرفته زمانی که روشهای غیرجراحی پاسخگو نباشند. |
فیزیوتراپی
در درجه اول با کمک فیزیوتراپی میتوان آرتروز را به طور جدی کنترل کرد، فیزیوتراپی با بهرهگیری از تمرینات تقویتی، کششی و تعادلی، عضلات اطراف زانو را تقویت میکند، دامنه حرکتی و انعطافپذیری مفصل را بهبود میبخشد و به کاهش درد و سفتی کمک میکند. این روش به حمایت بهتر از زانو و ارتقای عملکرد آن یاری میرساند. ورزشهای مفید برای آرتروز زانو عبارتند از:
- شنا
- دوچرخه سواری
- پیادهروی
تزریق ژل
جالب است بدانید که هیالورونیک اسید ماده موثر در مفاصل زانو است، این ماده ایجاد چسبندگی و افزایش خاصیت ارتجاعی و جذب فشار در زانو را کنترل میکند. با این حال این ماده در کسانی که با آرتروز زانو دست و پنجه نرم میکنند، کمتر تولید میشود. به همین دلیل پزشک تزریق ژل را تجویز میکند، در این فرآیند در سه هفته و سه بار این ماده به زانو تزریق میشود.
Prp
در اکثر مواقع هر کجا که اسمی از درمان باشد، یکی از گزینهها استفاده از پی آر پی میباشد. این روش با تزریق پلاسمای غنی از پلاکت خود فرد انجام میشود و چون این ماده از بدن خود فرد گرفته شده است، عوارض مربوط به آن مقدار زیادی کاهش مییابد. Prp التهاب را کاهش میدهد و غضروف آسیب دیده را ترمیم میکند.
کورتیکواستروئیدها
در مراحل اولیه آرتروز زانو، روشهای غیرجراحی میتوانند به طور مؤثری درد را کاهش دهند. مصرف داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs)، مانند ایبوپروفن، یکی از گزینههای دارویی کلیدی است که به تسکین التهاب و بهبود راحتی بیمار کمک میکند.
استفاده از بریسها
طبق گفته massgeneralbrigham.org بریسها به تنهایی قابلیت درمان آرتروز زانو را ندارند و به عنوان مکمل درمانهای دیگر شناخته میشوند. با این حال با استفاده از این گزینه فشار کمتری به زانوی شما وارد میشود.
سلولهای بنیادی
سلول بنیادی به دلیل غیر تهاجمی بودنش در لیست درمان آرتروز زانو بدون جراحی قرار دارد، با وجود این ماده التهاب مفاصل، درد زانو و سرعت بیماری کاهش مییابد. این روش میتواند به عنوان گزینهای مؤثر برای درمان قطعی آرتروز زانو به جای جراحیهای پیچیدهتر مورد استفاده قرار گیرد، ضمن اینکه خطرات و زمان بهبودی کمتری دارد. این روش در کشورهای پیشرفته و خارج از ایران در حال انجام است، امید است تا روزی پزشکان ایرانی نیز از این روش برای درمان آرتروز زانو استفاده کنند.
اوزون تراپی
اوزون تراپی نیز روش جدید درمان آرتروز زانو است که ترکیبی از ویتامین B12، پروکائین، گاز اوزون و سایر مواد مفید برای مفاصل زانو میباشد. این تزریق در مفاصل متورم انجام شده و با کاهش التهاب، بهبود جریان خون و تحریک رسوبات فیبری، به سلولها کمک میکند تا بافتهای آسیبدیده مفصل را بازسازی کنند.
جراحی
در صورتی که درمان آرتروز بدون جراحی برای بیمار جوابگو نباشد، پزشک برای آخرین درمان جراحی را پیشنهاد میدهد. جراحی به دو گونهی آرتروسکوپی یا آرتروپلاستی انجام میشود.
در روش آرتروسکوپی، جراح شکافی روی مفصل زانو میزند و لوله آرتروسکوپ را وارد موضع میکند. در این روش درون مفصل زانو به طور کامل قابل مشاهده است. آرتروپلاستی یا همان تعویض مفصل نیز از دیگر گزینههای جراحی میباشد، این روش ریسک بالایی دارد و زمانی انجام میشود که هیچکدام از روشهای گفته شده، جوابگو نباشند.
درمانهای خانگی برای آرتروز مفصل زانو
اگر طبق نظر پزشک آرتروز زانو در حد خیلی ناچیزی باشد در خانه نیز میتوان این عارضه را کنترل و حتی درمان کرد. روشهای خانگی این درمان عبارتند از:
آب درمانی
هیدروتراپی یا آبدرمانی محیطی ایدهآل برای ورزش بیماران مبتلا به زانودرد فراهم میکند. نیروی شناوری آب با کاهش اثر جاذبه، فشار وارد بر مفاصل زانو را به طور قابل توجهی کاهش میدهد و امکان انجام حرکات تقویتی و کششی را با راحتی و ایمنی بیشتری فراهم میسازد.
کاهش وزن
وزن استاندارد و مناسب فشار کمتری به مفاصل زانو وارد میکند، این کاهش وزن از طریق ورزش، رژیم غذایی یا دارو انجام میشود.
ماساژ درمانی
در هنگام ماساژ دادن عضلاتی که مفاصل زانو را کنترل میکنند، شل میشوند و دامنه حرکتی افزایش مییابد.
درمان های گیاهی
طب سنتی همواره بخش مهمی از درمانها را تشکیل میدهند، زردچوبه، کورکومین و چای سبز از موادی هستند که درد مفاصل را کاهش میدهند.
رژیم غذایی
رژیم غذایی مناسب برای مدیریت آرتروز زانو بر مصرف غذاهای ضدالتهابی مانند ماهیهای چرب (منبع امگا۳)، و روغن زیتون تمرکز دارد. گنجاندن منابع غنی از کلسیم و ویتامین D، مانند لبنیات کمچرب و سبزیجات برگدار، و میوههایی مثل انار، موز و گیلاس به تقویت استخوانها و مفاصل کمک میکند. کاهش مصرف غذاهای فرآوریشده و کربوهیدراتهای تصفیهشده نیز برای کنترل التهاب و بهبود علائم ضروری است.
خطرات آرتروز زانو
اگر آرتروز زانو جدی گرفته نشود، فرد دچار کاهش دامنه حرکتی زانو، آسیب به غضروف، اختلالات حرکتی، تغییرات زانو و صداهای مفصلی میشود.
چگونه از آرتروز زانو پیشگیری کنیم؟
سوالی که برای اکثر افراد به وجود میآید این است که چگونه از آرتروز زانو پیشگیری کنیم؟ سبک زندگی سالمی مثل کنترل وزن، ورزش منظم و رژیم غذایی درست داشته باشید. در طول روز عادتهایی همچون درست نشستن، پرهیز از پوشیدن کفش پاشنه بلند و نحوه صحیح بلند کردن اجسام را یاد بگیرید.
سخن پایانی
درمان آرتروز زانو با ترکیبی از روشهای غیرجراحی میتواند به کاهش درد، بهبود عملکرد مفصل و ارتقای کیفیت زندگی کمک کند. شاید بهبودی کامل در همه موارد ممکن نباشد، اما با پایبندی به برنامه درمانی مناسب و مشورت با متخصصان، میتوان پیشرفت بیماری را کند کرد و فعالیتهای روزمره را با راحتی بیشتری انجام داد.
سوالات متداول
آیا آرتروز زانو قابل پیشگیری است؟
پیشگیری کامل ممکن نیست، اما کاهش وزن، ورزشهای کمفشار و اجتناب از آسیبهای زانو میتوانند خطر را کاهش دهند.
آیا آرتروز زانو میتواند باعث ناتوانی شود؟
در موارد شدید و درماننشده، آرتروز میتواند حرکت را محدود کند، اما انتخاب درمان مناسب میتواند این خطر را کاهش دهد.
آیا جنسیت در بروز آرتروز زانو تأثیر دارد؟
بله، زنان به دلیل تغییرات هورمونی، ساختار مفصلی و احتمال بالاتر چاقی، بیشتر در معرض آرتروز زانو هستند.
آرتروز زانو میتواند خودبهخود بهبود یابد؟
خیر، آرتروز یک بیماری پیشرونده است و بهبود خودبهخود ندارد، اما روشهای غیرجراحی میتوانند علائم را کنترل کنند.
منابع: