درد زانو هنگام راه رفتن، خشکی مفصل پس از بیدار شدن و دشواری در بالا رفتن از پله‌ها می‌توانند نشانه‌هایی از آرتروز زانو باشند، بیماری مزمنی که با تغییر تدریجی غضروف، استخوان و سایر ساختارهای مفصل همراه است. برخلاف تصور رایج، آرتروز زانو فقط نتیجه افزایش سن یا ساییدگی استخوان‌ها نیست و عواملی مانند اضافه وزن، آسیب‌های مفصلی و زمینه ژنتیکی نیز در بروز آن نقش دارند.
آرتروز زانو چیست؟
آرتروز زانو عارضه‌ای است که باگذشت زمان مفصل زانو را تخریب می‌کند. این بیماری زمانی رخ می‌دهد که غضروف دیگر نرم نیست و نازک و فرسوده شده است. وقتی غضروفی نباشد در نهایت استخوان‌ها به هم ساییده می‌شوند و فرد دچار آرتروز زانو می‌گردد.
انواع آرتروز زانو
آرتروز زانو انواع مختلفی دارد که از آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.
- آرتروز اولیه: هنگامی که در طول زمان، بین استخوان‌های زانو سایشی رخ دهد، فرد دچار آرتروز اولیه می‌گردد.
- آرتروز ثانویه: ناهنجاری مادرزادی مفاصل، عفونت و ضربه‌های شدید، سبب آرتروز ثانویه می‌شوند.
علت آرتروز زانو
آرتروز زانو علت‌های مختلفی دارد و سوالی که برای برخی از افراد به وجود می‌آید این است که چه افرادی به آرتروز زانو مبتلا می شوند؟ یکی از این موارد، ژنتیک و ارث می‌باشد، از طرفی آسیب‌هایی که در گذشته برای مفاصل زانو رخ داده نیز در ایجاد آرتروز این ناحیه بی‌تاثیر نیست. برخی شغل‌ها طوری هستند که به فرد در زمان‌های طولانی در هر روز فشار زیادی وارد می‌شود. همچنین افزایش وزن و سن نیز از علل آرتروز زانو هستند. بیماری‌هایی مانند روماتیسم مفصلی یا اختلالات متابولیکی، از جمله تولید بیش از حد هورمون رشد (آکرومگالی) یا تجمع غیرطبیعی آهن در بدن (هموکروماتوز)، می‌توانند از علل بروز آرتروز زانو در سنین جوانی باشند.
علائم آرتروز زانو
از علائم آرتروز زانو می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.
- درد یا ناراحتی هنگام نشستن و بلند شدن
- درد زانو، به‌خصوص هنگام فعالیت
- خشکی مفصل، معمولا پس از استراحت
- تورم
- کاهش دامنه حرکتی
- صدای تق‌تق یا احساس ساییدگی
- احساس ضعف یا ناپایداری زانو
- دشواری در بالا و پایین رفتن از پله‌ها
البته این علائم برای همه‌ی افراد یکسان نیست و حتی جنسیت نیز در تعیین مورد نقش دارد، طوری که علائم آرتروز زانو در زنان با مردان متفاوت از هم هستند.
چه کسانی بیشتر در معرض آرتروز زانو هستند؟
افرادی که دچار افزایش وزن، چاقی، سابقه آسیب زانو، فعالیت‌های شغلی یا ورزشی پرفشار، سابقه خانوادگی و اختلالات ساختاری مفصل هستند، احتمال بروز آرتروز زانو در آن‌ها بیشتر است.
راه های تشخیص آرتروز زانو
برای اینکه آرتروز زانو تشخیص داده شود، راه‌های بسیاری وجود دارد که از آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.
- بررسی علائم بیمار: پزشک وجود علائم آرتروز زانو مثل درد زانو، سفتی صبحگاهی، محدودیت حرکت یا صدای تق‌تق مفصل را بررسی می‌کند.
- تست‌های عملکردی: تست‌هایی مانند فشار دادن زانو در حالت‌های مختلف برای بررسی نقاط دردناک انجام می‌شود.
- تصویر برداری با اشعه ایکس: این روش نیز تشکیل زائده‌های استخوانی (استئوفیت‌ها) و تغییرات استخوانی را نشان می‌دهد.
- اسکن MRI: این گزینه برای بررسی دقیق بافت‌های نرم مانند غضروف، رباط‌ها، مینیسک و تاندون‌ها استفاده می‌شود.
- سونوگرافی: سونوگرافی نیز از مواردی است که می‌توان به وجود آرتروز زانو پی برد. بدین صورت که التهاب بافت‌های نرم، تجمع مایع در مفصل (افیوژن) یا تغییرات سینوویال در زانو قابل مشاهده است.
راه های درمان آرتروز زانو
برای درمان آرتروز راه‌های بسیاری وجود دارد که انتخاب روش درمانی بسته به نظر پزشک برای افراد یکسان نیست. به یاد داشته باشید که اثرپذیری هر کدام از این روش‌ها به تجربه پزشک و شدت آرتروز زانو بستگی دارد، پس برای اینکه بهترین درمان خود را داشته باشید کافی است تا با مشاورین ما در تماس باشید.
| روش درمان | عملکرد و مکانیسم اثر |
| فیزیوتراپی |
تقویت عضلات اطراف زانو با تمرینات تقویتی، کششی و تعادلی بهبود دامنه حرکتی و کاهش درد |
| تزریق ژل (هیالورونیک اسید) | جایگزینی مایع مفصلی از دست رفتهافزایش چسبندگی و خاصیت ارتجاعی مفصل
جذب فشار در زانو |
| تزریق PRP |
تزریق پلاسمای غنی از پلاکت خود بیمار کاهش التهاب و ترمیم غضروف آسیب‌دیده |
| کورتیکواستروئیدها | استفاده از داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدیتسکین التهاب و کاهش درد |
| بریس‌ها |
کاهش فشار وارد بر زانو حمایت از مفصل به عنوان مکمل درمان‌های اصلی |
| سلول‌های بنیادی | کاهش التهاب مفاصل و دردترمیم بافت‌های آسیب‌دیده با روش غیرتهاجمی |
| اوزون تراپی |
ترکیب ویتامین B12، پروکائین و گاز اوزون کاهش التهاب و بهبود جریان خون بازسازی بافت مفصل |
| جراحی |
آرتروسکوپی یا آرتروپلاستی برای موارد پیشرفته زمانی که روش‌های غیرجراحی پاسخگو نباشند. |
سلول‌های بنیادی اتولوگ
سلول بنیادی به دلیل غیر تهاجمی بودنش در لیست درمان آرتروز زانو با سلول بنیادی قرار دارد، با وجود این ماده التهاب مفاصل، درد زانو و سرعت بیماری کاهش می‌یابد. این روش می‌تواند به عنوان گزینه‌ای مؤثر برای درمان قطعی آرتروز زانو به جای جراحی‌های پیچیده‌تر مورد استفاده قرار گیرد، ضمن اینکه خطرات و زمان بهبودی کمتری دارد.
طبق گفته jaipurjointsurgeon
However, early studies have shown that stem cell therapy can effectively treat knee pain and injuries, with success rates ranging from 70-80% for mild to moderate knee osteoarthritis.
مطالعات اولیه نشان داده‌اند که درمان با سلول‌های بنیادی می‌تواند درد و آسیب‌های زانو را به طور موثری درمان کند و نرخ موفقیت آن برای موارد خفیف تا متوسط آرتروز زانو، بین ۷۰ تا ۸۰ درصد است.
فیزیوتراپی
در درجه اول با کمک ورزش برای آرتروز زانو می‌توان آرتروز را به طور جدی کنترل کرد، فیزیوتراپی با بهره‌گیری از تمرینات تقویتی، کششی و تعادلی، عضلات اطراف زانو را تقویت می‌کند، دامنه حرکتی و انعطاف‌پذیری مفصل را بهبود می‌بخشد و به کاهش درد و سفتی کمک می‌کند. این روش به حمایت بهتر از زانو و ارتقای عملکرد آن یاری می‌رساند. ورزش‌های مفید برای آرتروز زانو عبارتند از:
- شنا
- دوچرخه سواری
- پیاده‌روی
تزریق ژل
جالب است بدانید که هیالورونیک اسید ماده موثر در مفاصل زانو است، این ماده ایجاد چسبندگی و افزایش خاصیت ارتجاعی و جذب فشار در زانو را کنترل می‌کند. با این حال این ماده در کسانی که با آرتروز زانو دست و پنجه نرم می‌کنند، کم‌تر تولید می‌شود. به همین دلیل پزشک تزریق ژل را تجویز می‌کند، در این فرآیند در سه هفته و سه بار این ماده به زانو تزریق می‌شود.
Prp
در اکثر مواقع هر کجا که اسمی از درمان باشد، یکی از گزینه‌ها استفاده از پی آر پی می‌باشد. این روش با تزریق پلاسمای غنی از پلاکت خود فرد انجام می‌شود و چون این ماده از بدن خود فرد گرفته شده است، عوارض مربوط به آن مقدار زیادی کاهش می‌یابد. Prp التهاب را کاهش می‌دهد و غضروف آسیب دیده را ترمیم می‌کند.
کورتیکواستروئیدها
در مراحل اولیه آرتروز زانو، روش‌های غیرجراحی می‌توانند به طور مؤثری درد را کاهش دهند. مصرف داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs)، مانند ایبوپروفن، یکی از گزینه‌های دارویی کلیدی است که به تسکین التهاب و بهبود راحتی بیمار کمک می‌کند.
استفاده از بریس‌ها
طبق گفته massgeneralbrigham.org بریس‌ها به تنهایی قابلیت درمان آرتروز زانو را ندارند و به عنوان مکمل درمان‌های دیگر شناخته می‌شوند. با این حال با استفاده از این گزینه فشار کمتری به زانوی شما وارد می‌شود.
اوزون تراپی
اوزون تراپی نیز روش جدید درمان آرتروز زانو است که ترکیبی از ویتامین B12، پروکائین، گاز اوزون و سایر مواد مفید برای مفاصل زانو می‌باشد. این تزریق در مفاصل متورم انجام شده و با کاهش التهاب، بهبود جریان خون و تحریک رسوبات فیبری، به سلول‌ها کمک می‌کند تا بافت‌های آسیب‌دیده مفصل را بازسازی کنند.
جراحی
در صورتی که درمان آرتروز بدون جراحی برای بیمار جوابگو نباشد، پزشک برای آخرین درمان جراحی را پیشنهاد می‌دهد. جراحی به دو گونه‌ی آرتروسکوپی یا آرتروپلاستی انجام می‌شود.
در روش آرتروسکوپی، جراح شکافی روی مفصل زانو می‌زند و لوله آرتروسکوپ را وارد موضع می‌کند. در این روش درون مفصل زانو به طور کامل قابل مشاهده است. آرتروپلاستی یا همان تعویض مفصل نیز از دیگر گزینه‌های جراحی می‌باشد، این روش ریسک بالایی دارد و زمانی انجام می‌شود که هیچکدام از روش‌های گفته شده، جوابگو نباشند.
درمان آرتروز زانو در خانه
اگر طبق نظر پزشک آرتروز زانو در حد خیلی ناچیزی باشد در خانه نیز می‌توان این عارضه را کنترل و حتی درمان کرد. روش‌های خانگی این درمان عبارتند از:
آب درمانی
هیدروتراپی یا آب‌درمانی محیطی ایده‌آل برای ورزش بیماران مبتلا به زانودرد فراهم می‌کند. نیروی شناوری آب با کاهش اثر جاذبه، فشار وارد بر مفاصل زانو را به طور قابل توجهی کاهش می‌دهد و امکان انجام حرکات تقویتی و کششی را با راحتی و ایمنی بیشتری فراهم می‌سازد.
کاهش وزن
در افراد دارای اضافه وزن، کاهش وزن می‌تواند درد و محدودیت حرکتی ناشی از آرتروز زانو را بهبود دهد. طبق راهنمای سایت معتبر NICE، کاهش هر مقدار از وزن ممکن است مفید باشد و کاهش حدود ۱۰ درصد وزن معمولا نسبت به ۵ درصد، مزایای بیشتری دارد.
ماساژ درمانی
در هنگام ماساژ دادن عضلاتی که مفاصل زانو را کنترل می‌کنند، شل می‌شوند و دامنه حرکتی افزایش می‌یابد.
درمان های گیاهی
طب سنتی همواره بخش مهمی از درمان‌ها را تشکیل می‌دهند، زردچوبه، کورکومین و چای سبز از موادی هستند که درد مفاصل را کاهش می‌دهند.
برای درمان آرتروز زانو چه بخوریم؟
رژیم غذایی مناسب برای مدیریت آرتروز زانو بر مصرف غذاهای ضدالتهابی مانند ماهی‌های چرب (منبع امگا۳)، و روغن زیتون تمرکز دارد. گنجاندن منابع غنی از کلسیم و ویتامین D، مانند لبنیات کم‌چرب و سبزیجات برگ‌دار، و میوه‌هایی مثل انار، موز و گیلاس به تقویت استخوان‌ها و مفاصل کمک می‌کند. کاهش مصرف غذاهای فرآوری‌شده و کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده نیز برای کنترل التهاب و بهبود علائم ضروری است.
خطرات آرتروز زانو
آرتروز زانو ممکن است به مرور بر حرکت و کیفیت زندگی تاثیر بگذارد. از عوارض آرتروز زانو آن می‌توان به کاهش دامنه حرکتی، ضعف عضلات اطراف زانو، دشواری در راه رفتن، اختلال خواب ناشی از درد و محدود شدن فعالیت‌های روزانه اشاره کرد. در مراحل پیشرفته، ممکن است تغییرات ساختاری و تغییر راستای مفصل ایجاد شود. این مورد را فراموش نکنید که سرعت پیشرفت بیماری در همه بیماران یکسان نیست و بسیاری از افراد می‌توانند با درمان مناسب و حفظ فعالیت بدنی، عملکرد مطلوبی داشته باشند.
چگونه از آرتروز زانو پیشگیری کنیم؟
پیشگیری کامل از آرتروز زانو همیشه امکان‌پذیر نیست، زیرا عواملی مانند سن و زمینه ژنتیکی قابل تغییر نیستند. ولی بعضی راه های زیر باعث جلوگیری از آرتروز زانو می‌شوند.
- حفظ وزن متناسب با شرایط بدن
- فعالیت بدنی منظم و تقویت عضلات اطراف زانو
- پیشگیری از آسیب‌های ورزشی و درمان مناسب آن‌ها
- افزایش تدریجی شدت فعالیت‌های ورزشی
- استفاده از تکنیک صحیح هنگام بلند کردن بار یا انجام فعالیت‌های سنگین
- بررسی و درمان به‌موقع آسیب‌های رباط و مینیسک
چه زمانی برای آرتروز زانو باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر درد زانو برای چند هفته ادامه پیدا کرده، راه رفتن یا انجام فعالیت‌های روزانه را دشوار کرده یا با تورم و محدودیت حرکتی همراه است، بهتر است برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. وجود تب، قرمزی و گرمی شدید زانو، درد ناگهانی و شدید یا ناتوانی در تحمل وزن روی پا، نیازمند بررسی فوری است. تشخیص به موقع کمک می‌کند علت درد مشخص شود و درمان متناسب با وضعیت بیمار انتخاب شود.
سخن پایانی
درمان آرتروز زانو با ترکیبی از روش‌های غیرجراحی می‌تواند به کاهش درد، بهبود عملکرد مفصل و ارتقای کیفیت زندگی کمک کند. شاید بهبودی کامل در همه موارد ممکن نباشد، اما با پایبندی به برنامه درمانی مناسب و مشورت با متخصصان، می‌توان پیشرفت بیماری را کند کرد و فعالیت‌های روزمره را با راحتی بیشتری انجام داد.
سوالات متداول
آرتروز زانو در چه سنی ایجاد می‌شود؟
آرتروز به طور معمول بعد از 40 سالگی شروع می‌شود ولی علائم جدی آن در افراد بالای ۵۰ یا ۶۰ سال دیده می‌شود.
آیا جنسیت در بروز آرتروز زانو تأثیر دارد؟
بله، زنان به دلیل تغییرات هورمونی، ساختار مفصلی و احتمال بالاتر چاقی، بیشتر در معرض آرتروز زانو هستند.
آرتروز زانو می‌تواند خودبه‌خود بهبود یابد؟
خیر، آرتروز یک بیماری پیش‌رونده است و بهبود خودبه‌خود ندارد، اما روش‌های غیرجراحی می‌توانند علائم را کنترل کنند.
بهترین درمان آرتروز زانو کدام راه است؟
بهترین درمان آرتروز زانو به شدت تخریب غضروف، میزان درد، سن بیمار و وضعیت عملکرد مفصل بستگی دارد. در مراحل خفیف تا متوسط، روش‌هایی مانند فیزیوتراپی، تمرینات تقویتی، کنترل وزن و داروهای ضدالتهاب معمولا در اولویت قرار دارند. در صورت پاسخ ناکافی، پزشک ممکن است روش‌های تزریقی را بررسی کند. درمان آرتروز زانو با سلول‌های بنیادی اتولوگ نیز راهی مطمئن و در حال مطالعه است که با استفاده از سلول‌های بدن خود بیمار، با هدف کاهش درد و بهبود عملکرد مفصل انجام می‌شود. با وجود مزایای این روش افراد بسیاری درمان قطعی آرتروز زانو به واسطه‌ی سلول بنیادی اتولوگ می‌دانند.
منابع:
