شکستگی مچ پا یکی از آسیب‌های شایع سیستم اسکلتی عضلانی است. این آسیب می‌تواند یک یا چند استخوان تشکیل‌دهنده مفصل مچ پا را درگیر کند و بسته به شدت شکستگی، علائمی مانند درد شدید، تورم، کبودی، محدودیت حرکتی و ناتوانی در تحمل وزن را به همراه داشته باشد. تشخیص دقیق نوع و شدت شکستگی نقش مهمی در انتخاب روش درمان دارد.
انواع شکستگی مچ پا
شکستگی قوزک پا انواع مختلفی دارد که از آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.
- پیچ خوردگی شدید مچ پا: مچ پا از دو استخوان درشت نی و نازک نی تشکیل شده، رباط‌ها از این دو استخوان نگهداری می‌کنند. آسیب‌دیدگی این رباط‌ها می‌تواند باعث ایجاد پیچ‌خوردگی شدید مچ پا شود و در نتیجه، ثبات و پایداری مفصل مچ پا کاهش پیدا کند.
- شکستگی قوزک خارجی پا: شکستگی قسمت انتهایی استخوان نازک‌نی در ناحیه مچ پا، به عنوان شکستگی قوزک خارجی شناخته می‌شود.
- شکستگی قوزک داخلی پا: این نوع شکستگی، زمانی که استخوان درشت نی و بخش داخلی پای تحتانی می‌شکند، این اتفاق می‌افتد.
- شکستگی قوزک خلفی مچ پا: شکستگی قوزک خلفی مچ پا نیز در قسمت پشتی استخوان درشت نی رخ می‌دهد.
- شکستگی دو قوزکی و سه قوزکی: شکستگی همزمان قوزک داخلی و خارجی که شامل استخوان‌های درشت‌نی و نازک‌نی می‌شود، شکستگی دو قوزکی نام دارد. در مواردی که علاوه بر این آسیب‌ها، ناحیه پشتی مچ پا نیز دچار شکستگی شود، این وضعیت به عنوان شکستگی سه قوزکی شناخته می‌شود.
علائم شکستگی مچ پا
همانطور که می‌دانید شکستگی پا علائمی دارد که عبارتند از:
- درد شدید
- ورم در محل آسیب
- کبودی و قرمزی در محل آسیب
- حساس شدن به لمس
- مشکل در راه رفتن
- بدشکل شدن مچ پا
- بیرون آمدن استخوان از پوست
- خونریزی (اگر استخوان بشکند و پوست را سوراخ کند)
دلایل شکستگی مچ پا
شکستگی مچ پا دلایل زیادی دارد و ممکن به صورت‌های زیر رخ دهد.
- پیچ خوردن
- چرخش شدید پا
- سقوط از ارتفاع
- وارد شدن ضربه شدید
- کار کشیدن زیاد از پا
- ورزش‌هایی مثل فوتبال، بسکتبال و فوتبال آمریکایی
- سقوط جسم سنگین روی پا
تشخیص شکستگی مچ پا
تشخیص شکستگی مچ پا با کمک موارد زیر انجام می‌شود.
- معاینه فیزیکی: در معاینه، پزشک محل دقیق درد و حساسیت، میزان تورم و کبودی و وجود هرگونه تغییر شکل در مچ پا را بررسی می‌کند. همچنین وضعیت گردش خون، حس و حرکت پا نیز ارزیابی می‌شود تا آسیب احتمالی به عروق یا اعصاب مشخص شود.
- عکس‌برداری با اشعه ایکس: رادیوگرافی (X-ray) رایج‌ترین روش تصویربرداری برای تشخیص شکستگی مچ پا است. این روش می‌تواند محل شکستگی، تعداد استخوان‌های درگیر و میزان جابه‌جایی قطعات استخوان را مشخص کند.
- سی‌تی اسکن: در شکستگی‌های پیچیده یا مواردی که شکستگی بخش‌های مختلف مفصل را درگیر کرده است، ممکن است پزشک سی‌تی اسکن (CT Scan) را تجویز کند. این روش تصاویر دقیق‌تری از استخوان‌ها ارائه می‌دهد و به پزشک در بررسی جزئیات شکستگی و برنامه‌ریزی برای درمان، به ویژه جراحی، کمک می‌کند.
- ام‌آر‌آی: MRI معمولا برای تشخیص خود شکستگی‌های معمولی اولین انتخاب نیست، اما در شرایطی که احتمال آسیب به رباط‌ها، تاندون‌ها یا غضروف‌ها وجود داشته باشد، می‌تواند اطلاعات بیشتری در اختیار پزشک قرار دهد. این روش همچنین در برخی شکستگی‌های استرسی یا آسیب‌هایی که در عکس ساده قابل مشاهده نیستند، کاربرد دارد.
درمان شکستگی مچ پا
انتخاب روش مناسب برای درمان شکستگی مچ پا براساس نوع شکستگی و نظر پزشک در مراکز معتبری مثل مرکز سلول درمانی یا دیگر مراکز مربوطه تعیین می‌شود.
سلول بنیادی اتولوگ
در مواردی که در شکستگی تاندون دچار کشیدگی یا پارگی جزئی شده باشد، پزشک می‌تواند از روش‌های سلول درمانی اتولوگ برای کمک به روند ترمیم و بازسازی بافت آسیب‌دیده استفاده کند. در صورت پارگی کامل تاندون، ابتدا جراح قسمت‌های پاره‌شده را به یکدیگر متصل می‌کند و پس از انجام اقدامات جراحی برای درمان شکستگی انجام می‌شود. اما اگر در هنگام شکستگی تاندون کشیده شود، پزشک از تکنیک درمان شکستگی‌ها با سلول‌های بنیادی استفاده می‌کند، سپس برای درمان شکستگی باقی مراحل اجرا می‌شود.
طبق گفته startstemcells فاکتورهای رشد متعددی، از جمله فاکتور رشد مشتق‌شده از پلاکت (PDGF) و فاکتور رشد پایه فیبروبلاست (bFGF)، در کنار سلول‌های بنیادی به منظور تحریک فرایند ترمیم تاندون‌ها و رباط‌ها و همچنین بهبود استحکام و کیفیت بافت ترمیم‌شده مورد استفاده قرار گرفته‌اند.
درمان خانگی شکستگی قوزک پا
درمان خانگی شکستگی قوزک پا بیشتر جنبه‌ی مراقبتی دارد و به هیچ عنوان نباید تنها راه درمانی آن را در نظر گرفت.
- استراحت و کاهش فشار روی پا: تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، از وارد کردن وزن روی پای آسیب‌دیده خودداری کنید. در صورت نیاز می‌توان از عصا یا واکر برای جابه‌جایی استفاده کرد.
- بالا نگه داشتن پا: هنگام استراحت، مچ پا را روی چند بالش قرار دهید و تا حد امکان بالاتر از سطح قلب نگه دارید. این کار به کاهش تورم کمک می‌کند.
- استفاده از کمپرس سرد: برای کاهش درد و تورم می‌توان کمپرس سرد را که داخل یک حوله پیچیده شده است، برای حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه روی ناحیه آسیب‌دیده قرار داد. یخ نباید مستقیما با پوست تماس داشته باشد.
- مصرف داروهای مسکن: در صورت نیاز، مسکن‌های تجویزشده توسط پزشک یا داروهای بدون نسخه مانند استامینوفن می‌توانند به کنترل درد کمک کنند. در مورد انتخاب دارو، به‌خصوص در صورت داشتن بیماری زمینه‌ای یا مصرف داروهای دیگر، بهتر است با پزشک یا داروساز مشورت شود.
- رعایت دستور پزشک درباره گچ یا بوت: اگر برای مچ پا گچ، آتل یا بوت تجویز شده است، مدت استفاده و میزان مجاز تحمل وزن روی پا را دقیقا طبق دستور پزشک رعایت کنید.
گچ
به طور معمول شکستگی‌های خفیف مچ پا با آتل یا گچ درمان می‌شود، این مورد پا را ثابت نگه می‌دارند.
ریداکشن
اگر استخوان شکسته از جای طبیعی خود جابه‌جا شده باشد، پزشک ممکن است بدون نیاز به انجام عمل جراحی، آن را به موقعیت صحیح بازگرداند. به این روش درمانی ریداکشن یا جااندازی گفته می‌شود. برای کاهش درد و شل شدن عضلات، ممکن است پزشک پیش از انجام ریداکشن از داروهای شل‌کننده عضلانی، آرام‌بخش یا در برخی موارد بیهوشی عمومی استفاده کند.
فیزیوتراپی بعد از شکستگی
فیزیوتراپی یکی از بخش‌های مهم روند بهبودی پس از شکستگی مچ پا است و با هدف بازگرداندن حرکت، قدرت و عملکرد طبیعی مچ انجام می‌شود. معمولا پس از شروع جوش‌خوردن استخوان و زمانی که پزشک اجازه حرکت و تحمل وزن را بدهد، برنامه توانبخشی آغاز می‌شود.
تمرینات فیزیوتراپی می‌توانند به کاهش خشکی مفصل، افزایش دامنه حرکتی مچ پا و تقویت عضلات ساق و اطراف مچ کمک کنند. در مراحل بعدی، تمرینات تقویت عضلات و تعادل نیز به برنامه اضافه می‌شوند تا فرد بتواند به تدریج به فعالیت‌های روزمره و ورزشی خود بازگردد. نوع و شدت تمرینات باید متناسب با نوع شکستگی و میزان ترمیم استخوان و طبق نظر پزشک یا فیزیوتراپیست تعیین شود.
جراحی
همه شکستگی‌های مچ پا به جراحی نیاز ندارند. اگر شکستگی پایدار باشد و قطعات استخوان جابه‌جا نشده باشند، ممکن است درمان با گچ، آتل یا بوت مخصوص انجام شود. اما در شکستگی‌های شدیدتر، به ویژه زمانی که استخوان‌ها از موقعیت طبیعی خود خارج شده باشند یا مفصل ناپایدار باشد، ممکن است جراحی توصیه شود.
اقدامات پس از درمان شکستن مچ پا
در دوران بهبودی شکستگی مچ پا نیز باید مراقبت‌های لازم را انجام دهید.
- تا زمانی که پزشک تعیین کرده، وزنتان را روی پا آسیب دیده نندازید و راه رفتن خود را محدود کنید.
- ورزش کردن و حمل وسایل سنگین را از برنامه‌ی خود کنار بگذارید.
- وقتی که استخوان‌ها وارد فاز بهبودی می‌روند، پزشک فیزیوتراپی را نیز وارد برنامه‌ی درمانی می‌کند.
- سیگار روند بهبودی استخوان‌ها را بهم می‌زند، پس از سیگار کشیدن خودداری کنید.
- در صورت استفاده از گچ، آن را خشک و تمیز نگه دارید و از وارد کردن اشیا به داخل گچ برای خاراندن پوست خودداری کنید، زیرا این کار می‌تواند باعث آسیب پوستی یا عفونت شود.
راه رفتن بعد از شکستگی مچ پا
پس از شکستگی مچ پا حدود ۶ هفته زمان لازم است تا استخوان‌ها به میزان قابل‌قبولی جوش بخورند. با این حال بهبودی کامل و بازگشت عملکرد طبیعی مچ پا ممکن است مدت بیشتری طول بکشد.
بیشتر بیماران حدود ۳ تا ۴ ماه پس از شکستگی می‌توانند به تدریج به فعالیت‌های روزمره و معمول خود بازگردند. البته مدت زمان بهبودی به عواملی مانند نوع و شدت شکستگی، روش درمان، سن و شرایط جسمانی بیمار و رعایت توصیه‌های پزشک بستگی دارد.
عوارض شکستن مچ پا
بعد از پایان دوره‌ی درمانی نیز احتمال ایجاد عارضه‌های دیگری همچون موارد زیر وجود دارد.
- کج جوش خوردن استخوان یا جوش نخوردن استخوان
- عفونت، خونریزی، آسیب به عروق خونی و تاندون‌ها بعد از جراحی
- برخی شکستگی‌های مچ پا که سطح مفصل را نیز درگیر می‌کنند، ممکن است در بلند مدت خطر ابتلا به آرتروز مچ پا را افزایش دهند. بنابراین اگر حتی مدت زیادی پس از بهبود و جوش خوردن شکستگی، همچنان با درد، خشکی یا محدودیت حرکتی در ناحیه مچ پا مواجه شدید، توصیه می‌شود برای بررسی دقیق‌تر و تشخیص علت علائم، به پزشک متخصص مراجعه کنید.
- اگر شکستگی به گونه‌ای باشد که استخوان پوست را پاره کند، استخوان در معرض عفونت باکتری‌ها قرار می‌گیرد.
- سندرم کمپارتمان یکی از عوارض نادر شکستگی مچ پا است که در اثر افزایش غیرطبیعی فشار در بافت‌های اطراف ناحیه آسیب‌دیده ایجاد می‌شود. این افزایش فشار می‌تواند جریان خون و اکسیژن‌رسانی به عضلات و اعصاب را کاهش دهد و درد شدید و فزاینده‌ای ایجاد کند.
- ضربه به مچ پا ممکن است موجب آسیب به اعصاب و رگ‌های خونی این ناحیه شود. بروز علائمی مانند بی‌حسی یا سوزن‌سوزن شدن پا، هشداردهنده است و پیگیری فوری پزشکی را می‌طلبد. اختلال در جریان خون به این ناحیه، ریسک آسیب‌های جدی استخوانی و تخریب بافتی را به همراه دارد.
سوالات متداول
شکستگی مچ پا چقدر طول میکشد؟
مدت زمان بهبودی شکستگی مچ پا به نوع و شدت شکستگی، محل آسیب، روش درمان و شرایط جسمانی فرد بستگی دارد. به طور معمول، بیشتر شکستگی‌های مچ پا برای شروع ترمیم به حدود ۶ تا ۸ هفته زمان نیاز دارند و جوش‌خوردن کامل استخوان ممکن است حدود ۱۰ تا ۱۲ هفته طول بکشد. بازگشت کامل به فعالیت‌های روزمره زمان بیشتری می‌برد و بسیاری از افراد حدود ۳ تا ۴ ماه پس از آسیب می‌توانند به فعالیت‌های معمول خود بازگردند.
برای شکستگی مچ پا چی بخوریم؟
رژیم غذایی مناسب می‌تواند به تامین مواد مغذی مورد نیاز بدن برای حفظ سلامت استخوان‌ها و روند ترمیم کمک کند. در دوران بهبودی بهتر است رژیم غذایی متعادلی داشته باشید و مواد غذایی سرشار از پروتئین، کلسیم و ویتامین D را در برنامه خود قرار دهید. لبنیاتی مانند شیر، ماست و پنیر، ماهی، تخم‌مرغ، حبوبات، سویا، مغزها و سبزیجات برگ‌سبز از گزینه‌های مناسب هستند. ماهی‌های چرب مانند سالمون و ساردین و برخی مواد غذایی غنی‌شده نیز منابع خوبی از ویتامین D محسوب می‌شوند.
منبع:
