دست‌ها نقش مهمی در انجام فعالیت‌های روزمره دارد، شکستگی استخوان‌های مچ و دست، به دلیل ساختار پیچیده و حساس این ناحیه، چالش‌های حرکتی قابل‌توجهی ایجاد می‌کند. شناخت علائم اولیه، مراجعه به موقع به متخصص و پیروی از پروتکل‌های درمانی، تأثیر مستقیمی بر حفظ عملکرد و دامنه حرکتی اندام آسیب‌دیده دارد.
شکستگی دست چیست؟
استخوان‌های دست از بخش‌های مختلفی تشکیل شده‌اند که شامل استخوان‌های مچ، کف دست، انگشتان و ساعد می‌شود. این ساختار پیچیده، امکان انجام حرکات دقیق و متنوع را فراهم می‌کند و نقش مهمی در عملکرد روزمره دست دارد. شکستگی دست زمانی اتفاق می‌افتد که استخوان‌های دست بر اثر فشار یا ضربه شکسته یا ترک خورده شوند.
انواع شکستگی دست
شکستگی دست با توجه به محل آسیب و شدت ضربه، به چند نوع اصلی تقسیم می‌شود:
- شکستگی استخوان‌های مچ دست: این نوع شکستگی در استخوان‌های کارپال رخ می‌دهد و معمولا بر اثر زمین خوردن یا ضربه مستقیم ایجاد می‌شود. درد، تورم و محدودیت حرکت از علائم شایع آن هستند.
- شکستگی استخوان‌های کف دست: استخوان‌های متاکارپال که بین مچ و انگشتان قرار دارند، ممکن است دچار شکستگی شوند. این آسیب در اثر ضربه، سقوط یا فشار شدید به دست رخ می‌دهد.
- شکستگی انگشتان دست: فالانژها یا استخوان‌های انگشتان در اثر پیچ‌خوردگی، ضربه یا گیر کردن انگشت ممکن است بشکنند. این نوع شکستگی با درد، تغییر شکل و ناتوانی در حرکت همراه است.
- شکستگی بند اول شست: شست به دلیل نقش مهمی که در گرفتن و نگه‌داشتن اشیا دارد، در صورت شکستگی می‌تواند عملکرد کل دست را مختل کند.
- شکستگی باز: در شکستگی باز، استخوان از پوست بیرون می‌زند یا زخم عمیق روی محل آسیب ایجاد می‌شود. این نوع شکستگی اورژانسی است و باید سریع درمان شود.
- شکستگی ساعد دست: این آسیب در ناحیه بین مچ و آرنج، بر اثر ضربه مستقیم، فشار شدید یا خم شدن غیرطبیعی استخوان‌ها ایجاد می‌شود.
شکستگی دست در سالمندان، کودکان، نوزادان و دوران بارداری
شکستگی در گروه‌های مختلفی سنی به وجود می‌آید و هر شکستگی در هر سن، دلایل خود را دارد.
شکستگی دست در سالمندان
وقتی سن بالا می‌رود استحکام استخوان‌ها به دلایل زیادی مثل کاهش تراکم استخوانی (استئوپروز)، کاهش جذب ویتامین D و کلسیم، بیماری‌های استخوانی مانند استئوآرتریت و آرتروز و سقوط ناشی از کاهش تعادل کاهش می‌یابد، به همین دلیل احتمال شکستگی نیز بالا می‌رود.
شکستگی دست در بارداری
در صورتی که در دوران بارداری دچار شکستگی شده باشید، شرایط گردش خون در دوران بارداری با افزایش انتقال هورمون‌ها و مواد مغذی به ناحیه آسیب‌دیده، نقش موثری در سرعت بخشیدن به روند ترمیم شکستگی ایفا می‌کند. با این حال اگر شکستگی تنها با جراحی قابل درمان باشد، باید تا بعد از زایمان صبر کرد تا مشکلی جنین را اذیت نکند.
شکستگی دست کودک
کودکان گروه بعدی هستند که به اندازه‌ی سالمندان در معرض شکستگی قرار دارند، چرا که کارهای خطرناکی مثل پریدن، سقوط، دویدن و بازی‌های ورزشی را انجام می‌دهند.
شکستگی دست نوزاد
شکستگی دست در نوزادان به دلیل بافت نرم و انعطاف‌پذیری بالای استخوان‌ها بسیار نادر است. با این وجود، بروز این آسیب در شرایط ویژه‌ای همچون تروما یا آسیب‌های حین زایمان، سقوط از ارتفاع (مانند تخت یا بالش)، یا به علت ابتلا به بیماری‌های متابولیک استخوان و اختلالات بافت همبند امکان‌پذیر است.
علائم شکستگی دست
از نشانه‌ها و علائم شکستگی دست می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.
- درد شدید
- تورم
- سرخی و کبودی
- تغییر شکل ظاهری
- ناتوانی در حرکت دادن دست یا انگشتان
- احساس بی‌حسی یا گزگز
علت شکستگی دست
شکستگی دست علت‌های زیادی مثل تصادف، سقوط از ارتفاع، برخورد دست با سطح سخت، فشار شدید، خم شدن غیرطبیعی دست، بیماری‌های استخوانی استئوپروزیس، کمبود ویتامین D و کلسیم و استروئیدها دارد.
راه‌های تشخیص شکستگی دست
پزشکان متخصص برای اطمینان از نوع و محل دقیق شکستگی، از روش‌های تشخیصی زیر استفاده می‌کند.
- معاینه: پزشک متخصص با بررسی دقیق محل آسیب، میزان تورم، تغییر شکل ظاهری و حساسیت به لمس، معاینه فیزیکی را انجام می‌دهد. در این مرحله، وضعیت گردش خون و حس در انگشتان نیز به‌دقت ارزیابی می‌شود تا احتمال آسیب به عروق یا اعصاب بررسی گردد.
- بررسی سوابق و نحوه وقوع حادثه: پرسش درباره چگونگی بروز ضربه و شدت آن، اطلاعات مهمی در اختیار تیم درمانی قرار می‌دهد تا ابعاد شکستگی و نیروهای وارد شده به دست بهتر شناسایی شود.
- عکس‌برداری با اشعه ایکس (X-ray): رادیوگرافی رایج‌ترین و استانداردترین روش برای تشخیص شکستگی است. تصاویر به‌دست‌آمده، محل دقیق شکستگی و میزان جابه‌جایی قطعات استخوانی را به وضوح نمایش می‌دهند.
- سی‌تی اسکن: در مواردی که شکستگی پیچیده باشد یا به مفاصل اصلی دست نزدیک باشد، سی‌تی اسکن به پزشک کمک می‌کند تا جزئیات دقیق‌تر و سه‌بعدی از ساختار استخوان مشاهده کند.
درمان شکستگی دست
درمان شکستگی براساس نوع و شدت آن تعیین می‌شود، ولی به طور کلی این درمان‌ها عبارتند از:
سلول بنیادی اتولوگ
وقتی قسمتی از بدن شکسته می‌شود، تاندون‌ها کشیده یا پاره می‌شوند، در این حالت سوالی که برای برخی از افراد به وجود می‌آید، این است که برای تاندون‌ها چه کاری باید انجام دهیم؟
در شرایطی که تاندون کشیده شود یا پارگی جزئی داشته باشد، پزشک از تکنیک ترمیم تاندون دست با سلول های بنیادی اتولوگ استفاده می‌کند. برای حالتی که تاندون پاره شود، جراح این بخش‌ها را به هم متصل می‌کند و سپس بیمار به بخش سلول درمانی جهت تزریق سلول بنیادی اتولوگ ارجاع داده می‌شود.
طبق گفته nlm
Bone regeneration process may improve effectively and rapidly when stem cells are used. To this purpose, stem cells are often employed with biomaterials/scaffolds and growth factors to accelerate bone healing at the fracture site.
استفاده از سلول‌های بنیادی می‌تواند فرآیند بازسازی استخوان را به طور موثر و سریع بهبود بخشد. بدین منظور، این سلول‌ها اغلب همراه با زیست‌مواد (داربست‌ها) و فاکتورهای رشد به کار گرفته می‌شوند تا ترمیم استخوان در محل شکستگی تسریع گردد.
طبق گفته startstemcells
Many growth factors, such as platelet-derived growth factors (PDGF) and basic fibroblast growth factor (bFGF), are used in conjunction with stem cells to stimulate tendon or ligament healing and improve the strength of the repaired tendons.
بسیاری از فاکتورهای رشد، از جمله فاکتورهای رشد مشتق از پلاکت (PDGF) و فاکتور رشد پایه فیبروبلاست (bFGF)، همراه با سلول‌های بنیادی برای تحریک ترمیم تاندون یا رباط و افزایش استحکام تاندون‌های ترمیم‌شده مورد استفاده قرار می‌گیرند.
گچ گرفتن
پزشک برای ثابت ماندن استخوان شکسته از تکنیک گچ گرفتن استفاده می‌کند. گچ گرفتن خود به دو دسته‌ی سنتی، فیبری یا گچ رزینی (فایبرگلاس) تقسیم می‌شود.
دارو برای درد شکستگی دست
شکستگی درد زیادی به همراه دارد و پزشک برای کنترل این مورد مسکن‌هایی مثل استامینوفن کدئین یا هیدروکدون را تجویز می‌کند.
جراحی
در این روش، جراح ارتوپد قطعات استخوان را در موقعیت مناسب قرار می‌دهد و برای ثابت نگه‌داشتن آن‌ها از ابزارهایی مانند پلاک، پیچ، پین یا سیم‌های مخصوص استفاده می‌کند. انتخاب نوع جراحی به محل شکستگی، میزان جابه‌جایی استخوان، آسیب مفصل و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. جراحی ممکن است با برش محدود و ابزارهای تخصصی انجام شود یا در شکستگی‌های پیچیده‌تر، به روش باز و با برش بزرگ‌تر صورت گیرد.
شکستگی دست و فیزیوتراپی
فیزیوتراپی در تمامی مشکلات مثل درمان کشیدگی تاندون، شکستگی و … به عنوان یک ابزار کمک کننده شناخته می‌شود. البته قبل از شروع هر حرکتی باید با پزشک مشورت کنید تا برنامه‌ی دقیقی را به شما ارائه دهد.
باز و بسته کردن آرام انگشتان
این تمرین به کاهش خشکی انگشت‌ها و بهتر شدن دامنه حرکتی دست کمک می‌کند.
- دست آسیب‌دیده را روی میز یا روی یک بالش قرار دهید.
- انگشتان را به آرامی باز کنید و چند ثانیه نگه دارید.
- سپس انگشتان را بدون فشار زیاد به شکل مشت نیمه بسته جمع کنید.
- حرکت را ۱۰ بار انجام دهید و روزی ۲ تا ۳ نوبت تکرار کنید.
خم و صاف کردن مچ دست
این حرکت معمولا پس از برداشتن گچ یا آتل و با اجازه پزشک انجام می‌شود و به بازگشت حرکت مچ کمک می‌کند.
- ساعد را روی میز بگذارید، به طوری‌که مچ و دست از لبه میز بیرون باشد.
- مچ دست را به آرامی به سمت بالا خم کنید و ۳ تا ۵ ثانیه نگه دارید.
- سپس مچ را آرام به سمت پایین ببرید و دوباره چند ثانیه نگه دارید.
- این حرکت را ۸ تا ۱۰ بار تکرار کنید.
مراقبت از شکستگی دست در خانه
درمان شکستگی فقط به درمان‌های کلینیکی خلاصه نمی‌شود و شما باید در خانه نیزمراقبت‌های لازم را انجام دهید.
- استفاده از کمپرس یخ برای تسکین درد
- استراحت دادن به عضو مورد نظر
- مواد غذایی حاوی روی
- استفاده از پروتئین
- ویتامین D و کلسیم
- میوه‌ها و سبزیجات تازه
عوارض شکستگی دست
اگر به شکستگی مچ دست یا دیگر بخش‌های بدن بی‌توجهی شود، یا درمان درستی برای آن صورت نگیرد، فرد دچار عارضه‌های زیر می‌شود.
- درد شدید
- تورم و التهاب
- تغییر در شکل ظاهری دست
- عفونت
- محدودیت در حرکت
آیا می‌توان از شکستگی دست پیشگیری کرد؟
همه شکستگی‌های دست قابل پیشگیری نیستند، اما با رعایت چند نکته می‌توان احتمال بروز آن‌ها را کاهش داد. استفاده از تجهیزات ایمنی هنگام ورزش، دوچرخه‌سواری و موتورسواری، پوشیدن کفش مناسب برای جلوگیری از زمین‌خوردن و دور نگه‌داشتن محیط خانه از وسایل لغزنده یا خطرناک اهمیت زیادی دارد.
تقویت استخوان‌ها با تغذیه مناسب، دریافت کافی کلسیم و ویتامین D، فعالیت بدنی منظم و درمان پوکی استخوان در افراد در معرض خطر نیز می‌تواند احتمال شکستگی دست را کمتر کند.
سوالات متداول
علائم شکستگی دست کودک چیست؟
علائم این عارضه در کودکان ممکن است تفاوت‌های جزئی با بزرگسالان داشته باشد، اما نشانه‌های عمومی آن شباهت زیادی به هم دارد. کودکان نیز در صورت بروز شکستگی، درد، تورم، حساسیت شدید به لمس و تغییر شکل ظاهری استخوان را خواهند داشت.
بهبود شکستگی دست چقدر طول می‌کشد؟
مدت زمان بهبود شکستگی دست معمولا بین ۴ تا ۸ هفته است، در شکستگی‌های شدید، جابه‌جا شده یا مواردی که به جراحی نیاز دارند، روند جوش‌خوردن استخوان و بازگشت کامل عملکرد دست ممکن است طولانی‌تر شود.
برای بهبود شکستگی دست در کودکان چه غذاهایی مناسب است؟
برای کمک به ترمیم استخوان، رژیم غذایی کودک باید شامل پروتئین، کلسیم، ویتامین D و ویتامین C باشد. شیر و لبنیات، تخم‌مرغ، گوشت، ماهی، حبوبات، میوه‌ها و سبزیجات تازه گزینه‌های مناسبی هستند. نوشیدن آب کافی و مصرف مکمل‌ها فقط طبق توصیه پزشک نیز اهمیت دارد.
منبع:
