حافظه بخش مهمی از روند زندگی هر شخصی را تشکیل میدهد، از طرفی یکی از مشکلاتی که در هر سنی میتواند افراد را به خود درگیر کند، اختلال حافظه است. در صورت وجود اختلال در این بخش، انجام کارهای روزمره نیز دشوار خواهد شد. در ادامه قصد داریم تا در علت، علائم، راههای پیشگیری و درمان اختلال حافظه را مورد بررسی قرار دهیم، پس تا انتها همراه ما باشید.
اختلال در حافظه چیست؟
اختلال حافظه به معنای بروز هرگونه نارسایی در فرآیند ثبت، ذخیرهسازی و بازیابی اطلاعات یا تجربیات گذشته است. این عارضه طیف گستردهای را در بر میگیرد که از فراموشیهای گذرا و خفیف شروع شده و در موارد حاد، به وضعیتهای مزمن و پیشرونده تبدیل میشود.
طبق گفته my.clevelandclinic
Memory loss can happen when memory-related brain areas don’t work as they should. Commonly, memory loss is a symptom of other medical conditions. It’s also important to know that minor memory difficulties, like taking longer to remember things, are typical as you age.
مشکلات جزئی حافظه، مانند طولانیتر شدن زمان به خاطر سپردن چیزها، با افزایش سن طبیعی است. از دست دادن حافظه میتواند زمانی اتفاق بیفتد که نواحی مغزی مرتبط با حافظه آن طور که باید کار نکنند.
علت اختلال حافظه
این مشکل میتواند به دلایل زیر بروز کند.
- آلزایمر
- سن
- استفاده بیش از حد از الکل یا مواد مخدر
- اختلالات متابولیک درمان نشده مانند دیابت
- کمبود ویتامین مانند B12
- تومورهای مغزی
- استفاده بیش از حد از داروهایی مانند NSAIDها
- ضربه مغزی
- سکته مغزی
- اختلالات روانی مانند اضطراب و افسردگی
علائم اختلال حافظه
نشانههای بروز اختلال در حافظه برای همهی افراد یکسان نیست، این علائم عبارتند از:
- گم شدن در مکان
- مشکل در یادگیری اطلاعات جدید
- فراموش کردن اطلاعات شخصی
- مشکل در انجام کارهای روزمره
انواع اختلالات حافظه
اختلال حافظه انواع مختلفی دارد که از آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- آلزایمر
- دمانس عروقی
- دمانس پیشانی
- اختلال شناختی میانه
- دمانس لویی بادی
|
نوع اختلال |
علل احتمالی | علائم |
| بیماری آلزایمر (AD) | تجمع پروتئینهای بتاآمیلوئید (پلاکها) و تاو (گرهها) در مغز، تخریب تدریجی سیناپسها و آتروفی قشر مغز. |
از دست دادن حافظه کوتاه مدت، تکرار سوالات، سردرگمی در زمان و مکان و دشواری در حل مسائل ساده. |
|
دمانس عروقی |
آسیب به رگهای خونی مغز ناشی از سکتههای مغزی، فشار خون بالا یا دیابت، کاهش اکسیژنرسانی به بافت مغز. | اختلال در تمرکز و سرعت تفکر، مشکلات در برنامهریزی و سازماندهی و تغییرات در راه رفتن (علائم اغلب به صورت پلهای تشدید میشوند). |
| دمانس پیشانی-گیجگاهی (FTD) | تخریب سلولهای عصبی در پیشانی و گیجگاهی، اغلب با عوامل ژنتیکی و پروتئینهای غیرطبیعی مرتبط است. |
تغییرات بارز در شخصیت و رفتار اجتماعی (بیاختیاری در رفتار)، بی تفاوتی نسبت به اطرافیان، و اختلالات پیشرونده در تکلم. |
|
اختلال شناختی میانه (MCI) |
تغییرات مغزی که میتواند شروعکننده آلزایمر یا سایر دمانسها باشد، بالاتر از فراموشی عادی سنین پیری. |
لغزشهای حافظه و کاهش توانایی ذهنی که توسط فرد و اطرافیان حس میشود. |
|
دمانس لویی بادی (LBD) |
رسوب تودههای پروتئینی بنام اجسام لویی در بخشهای مختلف مغز که بر پیامرسانهای شیمیایی اثر میگذارد. |
توهمات بینایی شفاف و مفصل، نوسانات شدید در توجه و هوشیاری، اختلالات خواب و علائم حرکتی شبیه به بیماری پارکینسون. |
اختلال در حافظه کوتاه مدت
طبق گفته ncbi
Short-term memory impairment involves forgetting information to which the patient has been recently exposed. An individual with signs of losing short-term memory asks the same questions repeatedly, forgets immediate location, forgets recent events, or forgets something they just saw or read.
اختلال حافظه کوتاه مدت شامل فراموش کردن اطلاعاتی است که بیمار اخیرا در معرض آنها قرار گرفته است. فردی که علائم از دست دادن حافظه کوتاه مدت را دارد، سؤالات مشابهی را مکررا میپرسد، مکان فعلی خود را فراموش میکند، رویدادهای اخیر را فراموش میکند، یا چیزی را که تازه دیده یا خوانده است فراموش میکند.
اختلال در حافظه بلند مدت
اختلال در حافظه بلند مدت بدین صورت است که فرد با گذشت زمان تمامی حادثهها مانند تاریخ تولدها یا خاطرات خاص را از یاد میبرد.
اختلال در حافظه دیداری
وقتی حافظه دیداری دچار اختلال میشود، در این حالت، شناسایی چهرههای آشنا، به خاطر سپردن جزئیات یک مسیر و مهارتهایی مانند نقشهخوانی به شدت تضعیف میشوند.
اختلال در تمرکز
با وجود این نوع اختلال در حافظه، توانایی یادآوری اطلاعات و تمرکز روی وظایف بسیار کاهش مییابد. به طور مثال انجام فعالیتهای روزانه مثل مطالعه یا کار نیز برای فرد دشوار میشود.
طبق گفته healthdirect
Cognitive impairment is when you have problems remembering things, concentrating, making decisions and solving problems. Cognitive impairment can cause changes in behaviour, difficulty controlling your emotions and trouble communicating with others.
اختلال شناختی میتواند باعث تغییر در رفتار، مشکل در کنترل احساسات و مشکل در برقراری ارتباط با دیگران شود.
اختلال در حافظه شنیداری
آسیبهای مغزی، اختلال شنوایی و شرایط روانی مانند اضطراب و افسردگی باعث به وجود آمدن اختلال در حافظه شنیداری میشود. کسانی که از این نوع اختلال رنج میبرند، نمیتوانند مطالب را از روی صدا به یاد بیاورند.
اختلال در حافظه در جوانی
اکثر افراد بر این باور هستند که اختلال در حافظه در سنین پیری به وجود میآید، اما باید گفت که کمبود ویتامینها، استرس و اضطراب، خستگی و کمبود خواب، مصرف مواد مخدر یا الکل و اختلالات روانی مانند افسردگی در جوانی از مواردی هستند که باعث به وجود آمدن اختلال در حافظه میشوند.
اختلال در حافظه در پیری
با توجه به بیماریهایی مانند آلزایمر و دیگر انواع دمانس، سکته مغزی و آسیبهای مغزی یکی از مشکلات شایعی که در بین افراد پیر و سالخورده رخ میدهد، همین اختلال در حافظه است.
اختلال در حافظه در کودکان
مشکلاتی مانند ناتوانی فکری و رشدی، ضربه مغزی و آسیبهای ناشی از ضربه مغزی، اختلالات روحی روانی و تروماهای دوران کودکی نیز باعث بروز اختلال در حافظه یا فراموشی رشدی میشود. در این شرایط کودک اتفاقهای گذشته را به خوبی به یاد نمیآورد و اطلاعات جدید را نیز به سختی به خاطر میسپارد.
اختلال در حافظه در ام اس
برخی بیماریها مثل ام اس، عوارضی مثل اختلال در حافظه دارند، اختلال در تمرکز، یادگیری و یادآوری اطلاعات از مسائلی است که این نوع اختلال به وجود میآورد.
چگونه اختلال در حافظه قابل تشخیص است؟
از طریق راههای زیر در مرکز سلول درمانی تشخیص اختلال در حافظه امکان پذیر خواهد بود.
- امآرآی
- سی تی اسکن
- آزمایش خون
- ارزیابیهای روانشناختی
- مصاحبههای بالینی
- تصویربرداری مغزی
راههای درمانی اختلال حافظه
همانطور که گفته شد، حافظه به عنوان یکی از پیچیدهترین و در عین حال حیاتیترین کارکرد مغز محسوب میشود. به همین دلیل در صورت آسیب جزئی، سریعا باید برای درمان اقدام کرد، از طرفی به دلیل حساسیت بالا هر درمانی را نمیتوان برای اختلال حافظه به کار برد، به همین دلیل توصیه میشود تا جهت مشاوره درمان، با مشاوران ما در تماس باشید.
درمان دارویی
دارو بستگی به نوع اختلال و علت آن دارد، آنتیکولینرژیکها مانند دونپزیل، ویتامین و مواد معدنی به ویژه ویتامین B12 و آنتیاکسیدانها، راساگیلین، داروهای ضد افسردگی و ضد اضطراب داروهایی هستند که پزشکان برای کنترل اختلال حافظه تجویز میکنند.
درمان اختلال حافظه بدون دارو
در کنار باقی روشها، افراد میتوانند از راهکارهای خانگی زیر نیز برای مدیریت این عارضه و بهبود آلزایمر استفاده کنند.
- ورزش منظم
- خواب کافی
- استفاده از بازیهای کافی
- نوشیدن آب کافی
- مصرف غذاهای غنی از آنتیاکسیدان، امگا-۳ و ویتامینها مخصوصا ویتامین B12
طب سنتی
طب سنتی نیز میتواند علائم مربوطه به اختلال حافظه را کاهش دهد، بعضی از روشهای مربوطه در این روش، عبارتند از:
- جینسینگ، زردچوبه و مریم گلی باعث تقویت حافظه و افزایش تمرکز میشوند.
- مغزها مثل گردو و میوههایی مانند زردآلو و انار را در برنامهی غذایی خود قرار دهید، چرا که ویتامینهای بدن را به خوبی تامین میکنند.
- ادویهجات گرم مثل زنجبیل، فلفل، سیر، پونه و آویشن را فراموش نکنید.
عوارض اختلال حافظه
در صورتی که اختلال حافظه بیتوجهی شود، این عارضه مشکلات دیگری را نیز برای فرد به وجود میآورد.
- سختی در مطالب
- کاهش تعاملات اجتماعی
- افزایش احساس اضطراب، افسردگی یا ناامیدی
- کاهش راحتی در انجام فعالیتهای روزمره
آیا میتوان از اختلال حافظه پیشگیری کرد؟
برای پیشگیری از اختلال حافظه، میتوان از راههای ساده مثل تغذیه سالم، ورزش منظم، مدیریت استرس و دوری از مصرف الکل و دخانیات استفاده کرد.
سخن پایانی
اگرچه برخی از اختلال حافظه ریشه ژنتیکی دارند، اما با مدیریت استرس، تغذیه سالم و دوری از دخانیات میتوان ریسک ابتلا را کاهش داد. در صورت مشاهده فراموشیهای مکرر یا تغییرات رفتاری ناگهانی، مراجعه زودهنگام به متخصص جهت شروع فرآیند درمان بیماری های مغز و اعصاب الزامی است.
سوالات متداول
آیا اختلال حافظه درمان قطعی دارد؟
اگرچه در حال حاضر درمان قطعی برای اختلال حافظه وجود ندارد، اما پروتکلهای درمان بیماری های مغز و اعصاب در سالهای اخیر توانستهاند کیفیت زندگی بیماران را تا ۸۰٪ بهبود بخشند.
تست اختلال حافظه چیست؟
این تست برای بررسی و ارزیابی حافظه انجام میشود و شامل روشهای شناختی، تصویربرداری، ژنتیکی و آنلاین میباشد. تست آلزایمر فقط برای سالمندان نیست و شامل تستهای غربالگری مانند MMSE (آزمون کوتاه وضعیت ذهنی) نیز میشود.
چه زمانی برای درمان اختلال حافظه به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر شما دچار فراموشی شدید و مکرر، تغییرات رفتاری ناگهانی یا گم شدن در مکانهای آشنا شدهاید، سریعا باید به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید.
منابع:
