آرتروز یکی از شایع‌ترین مشکلات مفصلی است که می‌تواند بخش‌های مختلف بدن را درگیر کند. این بیماری که در پزشکی با نام استئوآرتریت شناخته می‌شود، معمولا با تغییر و آسیب تدریجی غضروف و سایر بافت‌های مفصل همراه است. در نتیجه حرکت مفصل ممکن است دشوارتر شود و علائمی مانند درد، خشکی، تورم و کاهش دامنه حرکتی ایجاد شود. آرتروز فقط یک نوع ندارد و با توجه به مفصلی که درگیر می‌شود، علائم و محل بروز درد می‌تواند متفاوت باشد.
انواع آرتروز
از شایع ترین انواع آرتروز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.
آرتروز انگشتان
در آرتروز انگشتان غضروف مفاصل انگشتان به تدریج دچار تغییر و تخریب می‌شود. این بیماری بیشتر مفاصل نزدیک نوک انگشتان، مفاصل میانی انگشتان و مفصل پایه شست را درگیر می‌کند. درد، خشکی، حساسیت، تورم و کاهش دامنه حرکتی از شایع‌ترین علائم آرتروز انگشتان هستند. ممکن است هنگام حرکت دادن انگشتان صدای تق‌تق یا احساس ساییدگی نیز ایجاد شود. در بعضی افراد برجستگی‌های استخوانی در اطراف مفاصل انگشتان ایجاد می‌شود و شکل طبیعی انگشت تغییر می‌کند.
طبق گفته arthritis افزایش سن یکی از مهم‌ترین عوامل خطر آرتروز انگشتان است. سابقه خانوادگی، آسیب‌های قبلی مانند شکستگی یا دررفتگی، استفاده مکرر از مفاصل دست و برخی مشکلات ساختاری مفصل نیز می‌توانند احتمال ابتلا را افزایش دهند.
آرتروز مچ دست
درد و خشکی مچ دست، کاهش دامنه حرکتی، تورم و ضعف از علائم احتمالی آرتروز مچ دست هستند. انجام فعالیت‌هایی که به حرکت مکرر مچ نیاز دارند ممکن است درد را بیشتر کنند و انجام کارهای روزمره را دشوار سازند. افزایش سن یکی از عوامل موثر در ایجاد آرتروز مچ دست است، اما برخلاف بسیاری از مفاصل، آسیب قبلی مچ دست نیز نقش مهمی دارد. شکستگی، آسیب رباط‌ها، تغییر در راستای مفصل و برخی بیماری‌های استخوانی مانند بیماری کین‌بک می‌توانند زمینه آرتروز را فراهم کنند. سابقه خانوادگی و فشار مکرر روی مچ نیز از عوامل مهم هستند.
آرتروز زانو
آرتروز زانو زمانی اتفاق می‌افتد که بافت‌های مفصل، از جمله غضروف، آرام آرام دچار آسیب شوند. درد زانو هنگام راه رفتن، بالا یا پایین رفتن از پله‌ها و فعالیت‌های طولانی از علائم شایع آن است. خشکی مفصل، تورم، کاهش دامنه حرکت و احساس ساییدگی یا صدای تق‌تق نیز ممکن است ایجاد شود. در مراحل پیشرفته‌تر، ضعف عضلات اطراف زانو یا ناپایداری مفصل می‌تواند باعث خالی کردن زانو شود. افزایش سن، اضافه‌وزن، آسیب‌های قبلی مانند پارگی رباط یا مینیسک، فعالیت‌های تکراری و سابقه خانوادگی از عوامل افزایش‌دهنده خطر هستند. اختلال در ساختار یا راستای مفصل نیز می‌تواند فشار نامناسبی روی زانو ایجاد کرده و روند تخریب مفصل را تسریع کند. تمامی این موارد باعث شده درمان آرتروز زانو در اولویت افراد بسیاری قرار گیرد.
آرتروز لگن
آرتروز لگن با تخریب تدریجی غضروف و سایر بافت‌های مفصل ران ایجاد می‌شود. یکی از مهم‌ترین علائم آن درد در ناحیه کشاله ران است، اما درد ممکن است در قسمت بیرونی لگن، باسن، ران یا حتی زانو احساس شود. خشکی مفصل و کاهش دامنه حرکتی نیز شایع است و ممکن است فرد در کارهایی مانند پوشیدن جوراب و کفش، سوار یا پیاده شدن از خودرو و حرکت دادن پا دچار مشکل شود. درد معمولا با فعالیت بیشتر می‌شود و در موارد پیشرفته ممکن است هنگام استراحت یا خواب نیز وجود داشته باشد.
سن، اضافه‌وزن، سابقه آسیب یا جراحی مفصل، مشکلات ساختاری مفصل و سابقه خانوادگی می‌توانند خطر ابتلا به آرتروز لگن را افزایش دهند.
آرتروز انگشتان پا
درد و حساسیت هنگام راه رفتن، خشکی انگشتان، تورم و کاهش حرکت از علائم احتمالی آرتروز انگشتان پا هستند. مفصل پایه شست پا یکی از محل‌هایی است که می‌تواند به طور شایع تحت تاثیر استئوآرتریت قرار گیرد. درد این ناحیه ممکن است هنگام راه رفتن یا زمانی که وزن بدن روی پنجه قرار می‌گیرد بیشتر شود.
افزایش سن، فشار مداوم روی پا، اضافه وزن و آسیب‌های قبلی مفصل می‌توانند در ایجاد آرتروز پا و انگشتان نقش داشته باشند. تغییر شکل مفصل یا ساختار پا نیز ممکن است فشار واردشده به برخی مفاصل را افزایش دهد. البته درد انگشتان پا همیشه ناشی از آرتروز نیست و مشکلاتی مانند نقرس و آسیب‌های تاندونی نیز می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند.
آرتروز پا
آرتروز پا می‌تواند مفاصل مختلفی از پا را درگیر کند. درد، خشکی، حساسیت و کاهش حرکت مفصل از علائم رایج هستند و ممکن است هنگام ایستادن یا راه رفتن تشدید شوند. در برخی افراد تورم یا تغییر شکل مفصل نیز ایجاد می‌شود. آرتروز پا می‌تواند روی نحوه راه رفتن تاثیر بگذارد و در صورت تغییر الگوی حرکت، فشار بیشتری به زانو، لگن و کمر وارد شود.
اضافه وزن، آسیب‌های قبلی، سن، استفاده مکرر و فشار زیاد روی پا و برخی مشکلات ساختاری از عوامل افزایش‌دهنده خطر هستند. بعضی فعالیت‌های ورزشی یا شغلی که شامل ایستادن یا فشار مداوم روی پا هستند نیز می‌توانند فشار واردشده به مفاصل را افزایش دهند. با این حال، هر نوع درد پا به معنای آرتروز نیست و تشخیص دقیق علت درد اهمیت دارد.
آرتروز مچ پا
آرتروز مچ پا باعث آسیب تدریجی غضروف و تغییر در حرکت طبیعی مفصل می‌شود. درد هنگام راه رفتن یا فعالیت، خشکی، تورم، کاهش انعطاف‌پذیری و احساس تق‌تق یا ساییدگی هنگام حرکت از علائم آن هستند. درد همیشه دقیقا در محل مچ احساس نمی‌شود و گاهی ممکن است در قسمت میانی یا پشتی پا احساس شود.
آرتروز مچ پا در مقایسه با آرتروز زانو یا لگن کمتر شایع است و سابقه آسیب قبلی نقش مهمی در ایجاد آن دارد. شکستگی، پیچ‌خوردگی شدید یا آسیب‌هایی که باعث بی‌ثباتی مفصل شده‌اند می‌توانند سال‌ها بعد زمینه آرتروز را ایجاد کنند. اضافه وزن و فشارهای مکرر و شدید روی مچ پا نیز می‌توانند خطر یا شدت بیماری را افزایش دهند.
آرتروز گردن
آرتروز گردن که در منابع پزشکی با عنوان Cervical Spondylosis نیز شناخته می‌شود، به تغییرات فرسایشی مرتبط با افزایش سن در مهره‌ها و مفاصل گردن گفته می‌شود. درد و خشکی گردن از شایع‌ترین علائم هستند و ممکن است حرکت دادن گردن دشوار شود. برخی افراد هیچ علامتی ندارند، اما در بعضی موارد درد می‌تواند به شانه یا دست انتشار پیدا کند. اگر تغییرات ستون فقرات به اعصاب فشار وارد کند، علائمی مانند گزگز، بی‌حسی یا ضعف نیز ممکن است ایجاد شود.
طبق گفته orthoinfo.org بالا رفتن سن مهم‌ترین عامل خطر است. آسیب‌های قبلی گردن، فعالیت‌های فیزیکی و تغییرات طبیعی دیسک‌ها و مفاصل گردن نیز می‌توانند در ایجاد این تغییرات نقش داشته باشند.
آرتروز کمر
آرتروز کمر معمولا به تغییرات فرسایشی مفاصل و ساختارهای ستون فقرات در قسمت پایین کمر مربوط می‌شود. درد و خشکی کمر از علائم اصلی هستند و ممکن است پس از فعالیت یا دوره‌های طولانی بی‌تحرکی بیشتر شوند. در برخی افراد، تغییرات ناشی از آرتروز می‌تواند باعث تنگ شدن فضای اطراف اعصاب شود و در نتیجه درد، بی‌حسی یا ضعف در پاها ایجاد کند.
افزایش سن مهم‌ترین عامل بروز این نوع آرتروز است، اما اضافه وزن، سابقه آسیب یا جراحی ستون فقرات، حرکات تکراری و فشارهای مداوم روی کمر، مشکلات ساختاری ستون فقرات و عوامل ژنتیکی نیز می‌توانند احتمال ابتلا را افزایش دهند. آرتروز کمر ممکن است به آرامی و طی سال‌ها ایجاد شود و شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است.
آرتروز شانه
آرتروز شانه زمانی ایجاد می‌شود که غضروف و سایر بافت‌های مفصل به تدریج دچار آسیب شوند. درد شایع‌ترین علامت است و معمولا هنگام حرکت دادن دست تشدید می‌شود. خشکی و کاهش دامنه حرکتی نیز ممکن است باعث شود فعالیت‌هایی مانند بالا بردن دست، شانه کردن مو یا دسترسی به وسایل بالای سر دشوار شوند. با پیشرفت بیماری، درد ممکن است در زمان استراحت یا شب نیز ایجاد شود. صدای تق‌تق یا احساس ساییدگی هنگام حرکت شانه نیز ممکن است وجود داشته باشد.
سابقه آسیب یا دررفتگی شانه، افزایش سن، پارگی روتاتورکاف، عفونت مفصل و استفاده مکرر و سنگین از شانه از عوامل مرتبط با آرتروز این ناحیه هستند.
آرتروز آرنج
آرتروز آرنج نسبت به آرتروز زانو و لگن کمتر شایع است. در این بیماری، غضروف مفصل آرنج آسیب می‌بیند و سطح مفصل ناهموار می‌شود. درد و کاهش دامنه حرکتی از مهم‌ترین علائم هستند. برخی افراد هنگام حرکت آرنج احساس ساییدگی یا قفل شدن مفصل دارند. تورم نیز ممکن است، به‌خصوص در مراحل پیشرفته‌تر، ایجاد شود.
افزایش سن و فعالیت‌های سنگین از عوامل ایجاد آرتروز آرنج هستند. آسیب قبلی، به ویژه شکستگی یا دررفتگی آرنج، نیز می‌تواند احتمال ابتلا را افزایش دهد. آسیب رباط‌ها و بی‌ثباتی مفصل نیز با تغییر نحوه وارد شدن نیرو به آرنج می‌تواند روند تخریب غضروف را سریع‌تر کند. ورزش‌ها یا مشاغلی که فشار زیادی به آرنج وارد می‌کنند نیز ممکن است در ایجاد این بیماری نقش داشته باشند.
درمان انواع آرتروز
در مورد درمان آرتروز می‌توان چنین گفت که انتخاب روش درمانی مناسب به محل درگیری مفصل، شدت علائم و میزان تأثیر بیماری بر فعالیت‌های روزمره بستگی دارد.
- سلول بنیادی اتولوگ: درمان آرتروز با سلول بنیادی رویکردی نوآورانه در مدیریت آرتروز محسوب می‌شود. فرآیند این متد درمانی بر پایه استخراج بافت از بدن خود فرد است، بدین صورت که سلول‌های جداشده پس از طی مراحل تخصصی خالص‌سازی و فعال‌سازی در محیط آزمایشگاهی، جهت تحریک فرآیندهای ترمیمی و کاهش التهاب، مستقیما به مفصل آسیب‌دیده تزریق می‌شوند.
- فیزیوتراپی: ورزش منظم یکی از مهم‌ترین بخش‌های مدیریت آرتروز است. تمرینات مناسب می‌توانند به کاهش درد و خشکی، افزایش انعطاف‌پذیری و تقویت عضلات اطراف مفصل کمک کنند. تمرینات کششی، تقویت عضلات، پیاده‌روی، شنا و سایر فعالیت‌های کم‌فشار معمولا گزینه‌های مناسبی هستند. بهتر است نوع و شدت تمرین با توجه به مفصل درگیر و شرایط فرد توسط پزشک یا فیزیوتراپیست تعیین شود.
- داروهای مسکن: برای کنترل درد آرتروز ممکن است از داروهای مسکن یا داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) استفاده شود. برخی از NSAIDها به شکل ژل یا کرم موضعی نیز وجود دارند و می‌توانند برای مفاصلی مانند زانو و دست مورد استفاده قرار گیرند.
- تزریق داخل مفصل: در برخی افراد، پزشک ممکن است تزریق کورتیکواستروئید داخل مفصل را برای کاهش موقت درد توصیه کند. این روش بیشتر زمانی مورد توجه قرار می‌گیرد که درد قابل‌توجه باشد و درمان‌های دیگر به اندازه کافی موثر نباشند.
سوالات متداول
آیا آرتروز زانو فقط به دلیل ساییدگی غضروف ایجاد می‌شود؟
خیر. آرتروز یک بیماری پیچیده است که علاوه بر غضروف، می‌تواند استخوان، بافت‌های اطراف مفصل و سایر ساختارهای مفصلی را نیز تحت تاثیر قرار دهد. افزایش سن، وزن بالا، آسیب قبلی و عوامل ژنتیکی نیز در ایجاد آن نقش دارند.
آرتروز بیشتر کدام قسمت‌های بدن را درگیر می‌کند؟
انواع آرتریت می‌توانند مفاصل مختلف بدن را درگیر کنند، اما زانو، لگن، دست‌ها و انگشتان از محل‌های شایع آن هستند. ستون فقرات، شانه، آرنج، پا و مچ پا نیز ممکن است دچار آرتروز شوند.
آیا آرتروز با افزایش سن حتما ایجاد می‌شود؟
خیر. افزایش سن یکی از مهم‌ترین عوامل خطر است، اما به این معنی نیست که همه افراد مسن دچار آرتروز می‌شوند. وزن بدن، سابقه آسیب مفصل، ژنتیک و میزان فشار واردشده به مفصل نیز اهمیت دارند.
منبع:
