با افزایش سن، بدن افراد دچار تغییرات بسیاری میشود، در این بین آرتروز زانو از مشکلاتی است که بیشتر سالمندان را به خود درگیر کرده است. با پیشرفت علم پزشکی راههای زیادی برای درمان این مشکل وجود دارند که در ادامه قصد داریم تا آنها را به خوبی مورد بررسی قرار دهیم.
آرتروز زانو چیست؟
غضروف عضو مهمی در مفصلها است و از ساییده شدن استخوانها جلوگیری میکند، با افزایش سن و برخی علتها، غضروفها از بین میروند و بدن نیز نمیتواند به طور طبیعی غضروف از بین رفته را ترمیم کند. به همین دلیل مشکلاتی مثل آرتروز زانو به وجود میآید.
علت آرتروز زانو در سالمندان
در ابتدا باید عوامل تاثیرگذار در ابتلا به آرتروز زانو سالمندان را بیان کرد، از علل ایجاد آرتروز زانو در سنین بالاتر میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- آرتروز زانو بیشتر در خانمها رایج است.
- ژنتیک
- از تاثیر چاقی بر آرتروز زانو نیز نباید غافل شد.
- آسیب مفصل یا استفاده مکرر از یک مفصل خاص
- کمبود فعالیت فیزیکی
- وجود آسیب مفصل یا استفاده مکرر از یک مفصل خاص
علائم آرتروز زانو در سالمندان
در بیشتر مواقع آرتروز زانو خود را به صورت مشکلات زیر نشان میدهد.
- درد
- سفتی
- تورم
- کاهش دامنه حرکتی
- صدا دادن مفاصل
- ضعف عضلانی
- تغییر شکل مفاصل
- احساس گرما در مفصل
- خستگی مفرط
تشخیص آرتروز زانو در سالمندان
راههای زیادی برای تشخیص آرتروز زانو وجود دارند که از آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- بررسی علائم بالینی و شرح حال بیمار: پزشک ابتدا درباره علائمی مانند درد زانو هنگام راه رفتن، خشکی صبحگاهی، محدودیت حرکت، صدا دادن زانو و تشدید درد با فعالیت سؤال میکند. در سالمندان، سابقه افزایش سن، اضافه وزن یا آسیبهای قبلی نقش مهمی در تشخیص دارد.
- معاینه فیزیکی زانو: در معاینه فیزیکی، پزشک دامنه حرکتی مفصل، میزان درد، تورم، تغییر شکل زانو و صدای ساییدگی را بررسی میکند.
- تصویربرداری با رادیوگرافی (X-ray): در این روش کاهش فاصله مفصلی، تشکیل خار استخوانی (استئوفیت) و تغییرات استخوانی مشخص میشود.
- تصویربرداری با MRI: MRI برای بررسی دقیقتر غضروف، منیسک، رباطها و بافت نرم اطراف زانو استفاده میشود.
روش های درمان آرتروز زانو در سالمندان
به هیچ عنوان سرخود نباید برای درمان آرتروز زانو برای سالمندان اقدام کرد، پیشنهاد میشود تا برای اطلاعات بیشتر در مورد درمان آرتروز زانو با سلول بنیادی و دیگر درمانها با مشاورین ما در تماس باشید.
سلول درمانی
یک راه موثر در زمینهی درمان بدون جراحی آرتروز زانو در سالمندان، سلول درمانی میباشد. سلول بنیادی از مغز استخوان یا بافت چربی بیمار استخراج میشود و بعد از تکثیر در آزمایش، به ناحیه آسیبدیده تزریق میگردند. این سلولها غضروف آسیب دیده را ترمیم میکنند و درد ناشی از آرتروز را نیز متوقف میشود.
طبق گفته cochrane
Stem cells are a special type of cell that can develop into mature cells in different parts of the body, including cells that produce cartilage, bone and fat tissue. Thus, in theory, these stem cells could lead to regrowth of damaged cartilage in the joint, which has led to their use as a treatment for osteoarthritis.
سلولهای بنیادی نوع خاصی از سلول هستند که میتوانند در قسمتهای مختلف بدن به سلولهای بالغ تبدیل شوند، از جمله سلولهایی که غضروف، استخوان و بافت چربی تولید میکنند. بنابراین، از نظر تئوری این سلولها میتوانند منجر به رشد مجدد غضروف آسیبدیده در مفصل شوند.
کمپرس یخ
کمپرس سرد (یخ) یا گرما میتواند به کاهش درد و التهاب مفصل کمک کند. استفاده از بستههای سرد یا گرم روی زانو ممکن است باعث تسکین علائم شود، مخصوصا بعد از فعالیت یا ورم شدید. بستههای سرد التهاب را کم و گرفتگی عضلات را کاهش میدهند.
تغذیه
هرچند تغذیه به تنهایی نمیتواند آرتروز را درمان کند، اما رژیمهای ضدالتهابی با امگا‑۳، آنتیاکسیدانها و مواد مغذی مناسب میتواند کمک کند تا التهاب و درد کاهش یابد و تحمل فعالیت بهتر شود. مصرف ماهیهای چرب، میوهها و سبزیجات میتواند به حمایت از سلامت مفاصل کمک کند.
داروهای ضدالتهاب
NSAIDs مثل ایبوپروفن و ناپروکسن از درمانهای رایج برای کاهش درد و التهاب زانو هستند. این داروها میتوانند درد را تسکین دهند، اما ممکن است عوارض جانبی داشته باشند و باید با نظر پزشک مصرف شوند.
تمرینات ورزشی برای آرتروز زانو در سالمندان
ورزش منظم میتواند به کاهش درد، افزایش انعطافپذیری، تقویت عضلات اطراف زانو و بهبود عملکرد مفصل کمک کند. تمرینات ورزشی مناسب، فشار روی زانو را کاهش میدهند، جریان خون و تغذیه مفصل را افزایش میدهند و از پیشرفت آرتروز جلوگیری میکنند.
کشش ساق پا
نحوه انجام:
- روبهروی دیوار بایستید و یک پا جلو، پای دیگر عقب باشد.
- پاشنه پای عقب را روی زمین نگه دارید و بدن را کمی به جلو متمایل کنید.
مدت زمان: ۲۰–۳۰ ثانیه، ۳ بار برای هر پا
نیماسکات
نحوه انجام:
- صاف بایستید و پشت خود را به دیوار یا صندلی تکیه دهید.
- زانوها را حدود ۳۰ درجه خم کنید، ۵ ثانیه نگه دارید.
- به حالت ایستاده بازگردید.
تعداد: ۸–۱۲ بار، ۲ ست
آبدرمانی
ورزش در آب (آبدرمانی) یکی از درمانهای توصیهشده برای آرتروز زانو است، چون وزن بدن را در آب کاهش میدهد و انجام حرکات را برای عضلات و مفاصل آسانتر میکند. این روش به خصوص برای مبتلایان سالمند که تحمل فشار روی زمین را ندارند مفید است.
تزریق هیالورونیک اسید
یکی از راههای درمان آرتروز زانو تزریق هیالورونیک اسید میباشد، در واقع تزریق این ماده به داخل مفصل زانو باعث افزایش روانکاری و کاهش اصطکاک در مفصل میشود. این ماده شبیه به ترکیب طبیعی مایع مفصلی است و ممکن است درد را کاهش و حرکت مفصل را بهتر کند.
پلاسما درمانی زانو
در برخی مراکز درمانی پیشرفته تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) به صورت تجربی برای کاهش درد آرتروز و تحریک ترمیم بافت استفاده میشود.
تزریق داخل مفصلی کورتون
تزریق کورتیکواستروئید داخل مفصل ممکن است باعث کاهش سریع التهاب و درد زانو برای چند هفته شود. این روش معمولا برای مواردی که درد شدیدتر و مقاوم به درمانهای دیگر است استفاده میشود، اما تعداد تزریقها در سال معمولا محدود است تا از آسیب بیشتر به مفصل جلوگیری شود.
تکارتراپی
تکارتراپی نوعی فیزیوتراپی با امواج فرکانسی است که در برخی کلینیکها استفاده میشود تا جریان خون و ترمیم بافت را بهبود دهد. تکارتراپی با استفاده از جریان الکترومغناطیسی، باعث تحرک سریعتر یونها در بافتها میشود و در نتیجه فعالیت سیستم لنفاوی را افزایش میدهد. این فرآیند به کاهش تورم و التهاب کمک میکند. علاوه بر این، اثر گرمایی تکار تراپی بر اساس گشاد کردن عروق عمل میکند و جریان خون در بافت هدف را افزایش میدهد. نتیجه این فرآیند، افزایش رساندن اکسیژن و مواد مغذی به بافتها، تسریع ترمیم بافتی، کاهش درد و افزایش دامنه حرکتی مفاصل است.
لیزر
لیزر درمانی یکی از روشهای غیرجراحی است که هدفش کاهش التهاب، تسکین درد و تحریک ترمیم بافتها است. برخی منابع پزشکی و کلینیکهای تخصصی آن را در دسته درمانهای کمککننده به فیزیوتراپی ذکر میکنند.
جراحی زانو
وقتی درد آرتروز شدید باشد و درمانهای دیگر کافی نباشند، جراحی ارتوپدی میتواند گزینه باشد:
- آرتروسکوپی زانو برای ترمیم بافت آسیبدیده
- اُستئوتومی برای تغییر تراز استخوانها
- تعویض مفصل زانو (arthroplasty) برای جایگزینی بخش یا کل مفصل آسیبدیده
اثرات آرتروز زانو در سالمندان
آرتروز زانو نیاز به مراقبت و توجه زیادی دارد، این بیماری علاوه بر مشکلات جسمی باعث افسردگی نیز میشود. همچنین افراد مبتلا به این مشکل، به احتمال زیاد حتی در نشستن و خم کردن پا نیز مشکل دارند.
آیا میتوان از ایجاد آرتروز زانو در سالمندان جلوگیری کرد؟
با انجام برخی کارهای ساده میتوان تا حدی از ایجاد آرتروز زانو پیشگیری کرد.
- داشتن رژیم غذایی غنی از کلسیم
- جلوگیری از چاقی
- اصلاح سبک نشستن
- پوشیدن کفش مناسب
سخن پایانی
در این بخش سعی شد تا راههای درمان آرتروز زانو در سالمندان و دیگر موارد مهم در این زمینه مورد بررسی قرار گیرند، به یاد داشته باشید که آرتروز زانو از حساسیت بالایی برخوردار است و در صورت مشاهدهی علائم گفته شده هر چه سریعتر باید به پزشک معتبری مراجعه کرد.
سوالات متداول
چه زمانی نیاز به جراحی زانو وجود دارد؟
وقتی درد شدید باشد، درمانهای غیرجراحی مؤثر نباشند و کیفیت زندگی کاهش یابد، گزینههایی مانند آرتروسکوپی، استئوتومی یا تعویض مفصل زانو ممکن است پیشنهاد شوند.
آیا فیزیوتراپی میتواند نیاز به جراحی را کاهش دهد؟
بله، تقویت عضلات اطراف زانو، افزایش انعطاف و کاهش فشار روی مفصل میتواند نیاز به جراحی را به تأخیر بیندازد.
آیا فعالیت بدنی شدید باعث آسیب بیشتر میشود؟
بله، ورزشهای پرشدت و ضربهای ممکن است التهاب و تخریب مفصل را تشدید کنند. تمرینات کمفشار و کنترلشده بهترین گزینه هستند.
منابع:
