عفونت ریه (پنومونی) یکی از شایعترین و در عین حال جدیترین عوارض ثانویه در بیماران مبتلا به سکته مغزی است. تشخیص زودهنگام علائم، درک درست از مشکلات تنفسی در سکته مغزی و به کارگیری کارهای پیشگیرانه و درمانی، نقشی حیاتی در بهبود کیفیت زندگی و کاهش نرخ بستری مجدد این بیماران دارند. در ادامه عفونت ریه بعد از سکته مغزی را به خوبی مورد بررسی قرار خواهیم داد، پس تا انتها همراه ما باشید.
علل وقوع عفونت ریه بعد از سکته مغزی
عفونت ریه یا پنومونی یکی از شایعترین عوارض سکته مغزی است و معمولا در روزهای ابتدایی پس از سکته رخ میدهد. شناخت عوامل موثر عفونت ریه بعد از سکته مغزی به مراقبین و کادر درمان کمک میکند تا با مدیریت دقیق، ریسک بروز این عارضه را به حداقل برسانند. از علل این مشکل بعد از سکته مغزی میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- در سکته مغزی به مغز آسیب وارد میشود و در ادامهی این موضوع بدن به خوبی نمیتواند در برابر عفونتها مقابله کند.
- بعد از سکته اختلال در بلع نیز ممکن است به وجود آید و ورود مواد غذایی یا مایعات به ریهها بسیار سخت میشود، به همین دلیل فرد دچار عفونت ریه میشود. به همین دلیل، توجه به رژیم غذایی بعد از سکته مغزی و استفاده از غذاهای مناسب برای این بیماران اهمیت زیادی دارد.
- بیمارانی که به دستگاه تنفس مصنوعی نیاز پیدا میکنند یا بیماریهای زمینهای مانند دیابت، بیماریهای مزمن ریوی و نارسایی قلبی دارند، بیش از سایر افراد در معرض این عارضه قرار دارند.
- افرادی که سکته کردهاند، توانایی خود در سرفه کردن را از دست میدهند، با این مشکل ترشحات در ریه جمع میشوند و احتمال بروز عفونت نیز افزایش مییابد.
علائم عفونت ریه بعد از سکته مغزی
علائم عفونت ریه ممکن است چند ساعت تا چند روز پس از سکته مغزی ظاهر شوند. شدت علائم به وضعیت عمومی بیمار و میزان درگیری ریه بستگی دارد. مهمترین نشانههای این عارضه عبارتند از:
- تب و لرز
- سرفه همراه با خلط یا بدون خلط
- تنگی نفس یا افزایش تعداد تنفس
- کاهش سطح اکسیژن خون
- درد یا احساس فشار در قفسه سینه
- خسخس یا صداهای غیرطبیعی ریه هنگام تنفس
- افزایش ضربان قلب
- گیجی یا کاهش سطح هوشیاری، به ویژه در سالمندان
در صورت مشاهده این علائم باید بیمار هرچه سریعتر توسط پزشک ارزیابی شود، زیرا تأخیر در درمان میتواند باعث نارسایی تنفسی یا حتی سپسیس شود.
روش های تشخیص عفونت ریه بعد از سکته مغزی
تشخیص عفونت ریه بر اساس معاینه بالینی، علائم بیمار و آزمایشهای تکمیلی انجام میشود. پزشک ابتدا وضعیت تنفس، میزان اکسیژن خون و صداهای ریه را بررسی میکند. سپس برای تایید تشخیص معمولا از تصویربرداری قفسه سینه مانند رادیوگرافی یا در برخی موارد سیتیاسکن استفاده میشود.
آزمایش خون برای بررسی تعداد گلبولهای سفید، پروتئین واکنشی C (CRP) و سایر شاخصهای التهابی نیز در تشخیص کمککننده است. در صورت وجود اختلال بلع، ارزیابی تخصصی بلع با تستهای بالینی، ویدئوفلوروسکوپی یا آندوسکوپی بلع (FEES) انجام میشود تا احتمال آسپیراسیون مشخص شود.
عفونت ریه پس از سکته مغزی چگونه درمان می شود؟
پزشک برای درمان عفونت ریه بعد از سکته مغزی از چندین راه استفاده میکند. از آنجا که سکته مغزی در حوزه درمان بیماری های مغز و اعصاب قرار میگیرد، مدیریت این بیماران نیازمند همکاری متخصص مغز و اعصاب، متخصص ریه، گفتاردرمانگر و تیم توانبخشی است. برای اینکه با درمانهای این زمینه بیشتر آشنا شوید کافی است تا با مشاورین ما در تماس باشید. با این حال درمان کلی عفونت ریه بعد از سکته مغزی به شرح زیر است.
آنتیبیوتیک
طبق گفته nlm مهمترین روش درمان، تجویز آنتیبیوتیک مناسب بر اساس شرایط بیمار، زمان شروع عفونت و عوامل بیماریزا است. در کنار آنتیبیوتیک، ممکن است اکسیژنتراپی، مایعدرمانی، داروهای کاهشدهنده تب و فیزیوتراپی تنفسی نیز انجام شود.
تغذیه از طریق لوله بینی و معده
اگر بیمار دچار اختلال بلع باشد، تا زمان بهبود وضعیت بلع ممکن است تغذیه از طریق لوله بینی و معده یا سایر روشهای تغذیهای انجام شود تا از ورود غذا به ریه جلوگیری شود. در موارد شدید نیز بستری در بخش مراقبتهای ویژه و حمایت تنفسی ممکن است ضروری باشد.
فیزیوتراپی قفسه سینه و تمرینات تنفسی
فیزیوتراپی قفسه سینه و انجام تمرینات تنفسی، نقشی حیاتی در پاکسازی ترشحات ریوی ایفا میکند. این اقدامات با جلوگیری از تجمع خلط، خطر بروز یا تشدید عفونتهای ریوی را به حداقل میرسانند. علاوه بر این، اصلاح وضعیت قرارگیری بیمار در تخت به ویژه استفاده از پوزیشن نیمهنشسته تاثیر زیادی در سرعت بخشیدن در تنفس، تبادل بهتر اکسیژن و پیشگیری از عوارض تنفسی دارد.
استفاده از تراکئوستومی
گاهی شدت مشکلات تنفسی پس از سکته مغزی به قدری بالاست که بیمار برای تنفس راحتتر به کمکهای پزشکی نیاز پیدا میکند. در این شرایط، استفاده از دستگاه اکسیژن معمول است. اما اگر این مشکلات تداوم داشته باشد، پزشک ممکن است روشی به نام تراکئوستومی را پیشنهاد دهد. در این عمل جراحی، مجرای کوچکی در جلوی گردن بیمار ایجاد میشود و لولهای برای رساندن مستقیم اکسیژن به ریهها قرار میگیرد تا تنفس بیمار ایمنتر و راحتتر انجام شود.
راه های پیشگیری از عفونت ریه سکته مغزی
پیشگیری از عفونت ریه نقش مهمی در بهبود بیماران سکته مغزی دارد و میتواند خطر مرگومیر و طول مدت بستری را کاهش دهد. از مهمترین اقدامات پیشگرانه میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- انجام تست بلع قبل از شروع تغذیه خوراکی
- قرار دادن بیمار در وضعیت نیمهنشسته هنگام غذا خوردن و پس از آن
- شروع زودهنگام توانبخشی و تحرک بیمار در صورت امکان
- رعایت دقیق بهداشت دهان و دندان
- انجام تمرینات بلع تحت نظر گفتاردرمانگر
- استفاده از رژیم غذایی مناسب و غذاهای با غلظت مناسب در بیماران مبتلا به دیسفاژی
- کنترل بیماریهای زمینهای مانند دیابت و بیماریهای ریوی
- پایش منظم علائم تنفسی و مراجعه سریع در صورت بروز تب یا سرفه
سخن پایانی
در این بخش سعی شد تا سکته مغزی و عفونت ریه به خوبی مورد بررسی قرار گیرد، باید گفت که عفونت ریه بعد از سکته مغزی یکی از شایعترین و جدیترین عوارض این بیماری است که در صورت تشخیص و درمان به موقع، میتوان از بسیاری از پیامدهای خطرناک آن جلوگیری کرد. آگاهی از علائم، شناخت عوامل خطر و رعایت نکات پیشگیرانه، نقش مهمی در روند درمان و بهبود بیمار دارد. همچنین نباید از اهمیت پیگیری وضعیت عمومی بیمار، توجه به رژیم غذایی بعد از سکته مغزی و بررسی ارتباط دیابت و سکته مغزی غافل شد، زیرا این عوامل میتوانند بر روند بهبود بیمار تاثیر مستقیم بگذارند.
سوالات متداول
عفونت ریه بعد از سکته مغزی چه زمانی ایجاد میشود؟
این عارضه به طور معمول در هفته اول پس از سکته مغزی، به ویژه طی ۷۲ ساعت اول، رخ میدهد و یکی از شایعترین عوارض دوران بستری محسوب میشود.
آیا همه بیماران سکته مغزی دچار عفونت ریه میشوند؟
خیر. تنها بخشی از بیماران به این عارضه مبتلا میشوند. خطر ابتلا در افرادی که اختلال بلع، کاهش هوشیاری یا سکته شدید دارند، بیشتر است.
آیا عفونت ریه بعد از سکته مغزی قابل درمان است؟
بله. در صورت تشخیص زودهنگام و شروع سریع درمان با آنتیبیوتیک مناسب و مراقبتهای حمایتی، بسیاری از بیماران بهبود پیدا میکنند. با این حال، تاخیر در درمان میتواند خطر بروز عوارض جدی را افزایش دهد.
منبع:
