پارکینسون در سالمندان یکی از بیماری‌های عصبی شایع است که می‌تواند بر روند زندگی روزمره نیز تاثیر بسزایی داشته باشد. شناخت علائم پارکینسون در سالمندان و شروع به موقع روند درمان و توانبخشی می‌تواند نقش مهمی در حفظ توانایی‌های فرد و بهبود کیفیت زندگی او داشته باشد.
پارکینسون در سالمندان چه بیماری است؟
طبق گفته clevelandclinic بیماری پارکینسون در دسته‌ی اختلالات مغزی قرار دارد که باعث مرگ سلول‌های عصبی می‌شود. این بیماری زمانی ایجاد می‌شود که سلول‌های عصبی تولیدکننده دوپامین در بخشی از مغز به نام ماده سیاه (Substantia Nigra) کاهش پیدا می‌کنند.
علائم و نشانه‌های پارکینسون در سالمندان
اگرچه علائم اصلی بیماری پارکینسون در سالمندان مشابه سایر افراد مبتلا است، اما شدت علائم، نحوه پیشرفت بیماری و تاثیر آن بر فعالیت‌های روزمره می‌تواند در هر فرد متفاوت باشد. از علائم این بیماری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.
- لرزش اندام‌ها، به ویژه دست‌ها، پاها و گاهی فک یا صورت
- کند شدن حرکات بدن (برادیکینزی) و دشواری در انجام فعالیت‌های روزمره
- سفتی و خشکی عضلات و کاهش انعطاف‌پذیری اندام‌ها
- اختلال در هماهنگی حرکات و کنترل اندام‌ها
- مشکل در حفظ تعادل و اختلال در راه رفتن
- کاهش یا از دست دادن حس بویایی
- تغییرات خلقی مانند افسردگی و اضطراب
- اختلال در حافظه، تمرکز و برخی توانایی‌های شناختی
- مشکلات گوارشی و دفعی، به ویژه یبوست و در برخی موارد مشکلات کنترل ادرار
- اسپاسم و انقباض غیرطبیعی عضلات (دیستونی)
- تغییر در کیفیت صدا و گفتار، مانند کاهش بلندی صدا یا نامفهوم شدن کلام
- کاهش حالات و حرکات طبیعی صورت (چهره کم‌حالت)
- بروز برخی مشکلات بینایی و تغییرات پوستی
انواع پارکینسون
پارکینسون به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود:
- بیماری پارکینسون ایدیوپاتیک: شایع‌ترین نوع پارکینسون است. واژه ایدیوپاتیک به این معناست که علت دقیق بیماری مشخص نیست. متخصصان معتقدند پروتئینی به نام آلفا-سینوکلئین در مغز به شکل صحیح تا نمی‌خورد و در نتیجه تجمعاتی به نام اجسام لویی ایجاد می‌شوند که به سلول‌های مغزی آسیب می‌رسانند.
- پارکینسون خانوادگی (ژنتیکی): این نوع بیماری در خانواده‌ها دیده می‌شود و نسبت به نوع ایدیوپاتیک شیوع بسیار کمتری دارد. پارکینسون خانوادگی در اثر تغییرات ژنتیکی به ارث رسیده ایجاد می‌شود و اغلب در سنین پایین‌تر بروز می‌کند.
علل ابتلا به پارکینسون در سالمندان
بیماری پارکینسون بیشتر در سنین بالاتر دیده می‌شود و با افزایش سن، احتمال بروز آن نیز افزایش پیدا می‌کند. اگرچه این بیماری می‌تواند در سنین پایین‌تر نیز رخ دهد، بخش قابل‌توجهی از موارد ابتلا در افراد بالای ۶۰ سال مشاهده می‌شود و تنها حدود ۵ تا ۱۰ درصد موارد در افراد کمتر از ۵۰ سال بروز می‌کند. بر اساس آمارهای موجود، حدود ۱ درصد از افراد بالای ۶۰ سال و نزدیک به ۵ درصد از افراد بالای ۸۵ سال به بیماری پارکینسون مبتلا هستند. بنابراین افزایش سن یکی از مهم‌ترین عوامل مرتبط با بروز این بیماری به شمار می‌رود. باقی علت‌های بروز پارکینسون عبارتند از:
- جنسیت: مطالعات هنوز این مورد را تایید نکرده‌اند، ولی طبق آمارهای به دست آمده، مردان بیشتر از زنان دچار پارکینسون می‌شوند.
- قرار گرفتن در معرض سموم: استفاده از علف‌کش‌ها و آفت‌کش‌ها بدون در نظر گرفتن پروتکل‌های بهداشتی نیز احتمال ابتلا به بیماری پارکینسون را افزایش می‌دهد.
تشخیص بیماری پارکینسون در سالمندان
تشخیص بیماری پارکینسون در سالمندان معمولا بر اساس بررسی علائم، سابقه پزشکی و معاینه عصبی انجام می‌شود. پزشک معمولا علائمی مانند لرزش در حالت استراحت، کند شدن حرکات، سفتی عضلات، اختلال تعادل و تغییر در راه رفتن را بررسی می‌کند. برای رد کردن بیماری‌های مشابه یا سایر علل ایجادکننده علائم، ممکن است آزمایش‌های خون، MRI یا سایر بررسی‌های تصویربرداری درخواست شود.
درمان پارکینسون در سالمندان
پارکینسون بیماری حساسی است که هر درمانی را نباید برای آن انجام داد. حتی می‌توانید برای درمان بدون جراحی پارکینسون نیز با مشاورین ما در تماس باشید. باقی درمان‌های زیر نیز برای کنترل علائم ناشی از این بیماری انجام می‌شوند.
دارو درمانی
برای بالا بردن سطح دوپامین در بدن پزشک اکثرا داروهایی همچون لوودوپا، کاربیدوپا، پرامیپکسول و روپینیرول تجویز می‌شود.
فیزیوتراپی
فیزیوتراپی بخش جدایی ناپذیر در درمان پارکینسون در زنان و سالمندان است، در این مورد تمریناتی برای بهتر نفس کشیدن، تمرینات استقامتی، تعادلی، تقویت عضلات و … انجام می‌شود.
تغییرات در سبک زندگی
ایجاد تغییرات مناسب در سبک زندگی می‌تواند به مدیریت بهتر علائم پارکینسون کمک کند. داشتن رژیم غذایی متعادل، خواب و استراحت کافی، فعالیت بدنی منظم و کنترل استرس از اقدامات مهم در این زمینه هستند. همچنین توصیه می‌شود از مصرف سیگار و الکل پرهیز شود و انتخاب غذاهای مفید برای پارکینسون و کاهش مصرف غذاهای نامناسب برای پارکینسون در برنامه غذایی مورد توجه قرار گیرد.
روش‌های جراحی
در برخی بیماران مبتلا به پارکینسون که علائم آن‌ها با دارودرمانی به خوبی کنترل نمی‌شود، روش‌هایی مانند تحریک عمقی مغز (DBS) ممکن است مورد استفاده قرار گیرد. در این روش الکترودهای کوچکی در نواحی مشخصی از مغز قرار داده می‌شوند تا با ارسال پیام‌های الکتریکی، به کنترل برخی علائم حرکتی بیماری کمک کنند.
مراقبت از بیماران پارکینسونی
در کنار درمان‌های مربوطه برای بیماری پارکینسون باید مراقبت‌های لازم در این زمینه را نیز جدی گرفت.
- کاردرمانی: افرادی که دچار پارکینسون هستند با گذشت زمان حتی نمی‌توانند کارهای روزمره خود را انجام دهند. کاردرمانی یکی از روش‌های موثر برای کمک به بیماران در حفظ توانایی حرکتی و انجام فعالیت‌های روزمره است. کاردرمانگر با استفاده از تمرین‌ها و تکنیک‌های تخصصی، به بیمار کمک می‌کند تا محدودیت‌های حرکتی خود را کاهش داده و عملکرد عضلات و اندام‌ها را تا حد امکان حفظ کند. انجام منظم این تمرین‌ها می‌تواند به حفظ دامنه حرکتی، کاهش خشکی عضلات و جلوگیری از کم‌تحرکی کمک کند.
- گفتار درمانی: پارکینسون حتی در صحبت کردن و بلع فرد نیز اختلال ایجاد می‌کند، برای مدیریت این مورد گفتار درمانی بهترین گزینه است. گفتاردرمانی با استفاده از تمرین‌های تخصصی می‌تواند به تقویت عملکرد عضلات صورت و بهبود کنترل حرکات مرتبط با گفتار و بلع کمک کند. انجام منظم این تمرین‌ها به حفظ فعالیت عضلات و کاهش مشکلات ناشی از ضعف حرکتی کمک می‌کند.
- رعایت رژیم غذایی: مشکل بلع در این بیماری باعث کاهش وزن می‌شود، حتی در بعضی اوقات به خاطر کاهش فعالیت‌ها وزن به مراتب افزایش می‌یابد. تمامی این موارد باعث می‌شود تا رعایت رژیم غذایی نیز بخش مهمی در روند مراقبتی پارکینسون باشد.
راه‌های جلوگیری از ایجاد پارکینسون در سالمندان
راه‌های زیر تا حدودی می‌توانند از ابتلا به پارکینسون در جوانان تا سالمندان جلوگیری کنند.
- دو رماندن از سموم
- مصرف سبزیجات خام: مصرف ویتامین گروه B به ویژه اسیدفولیک در پیشگیری از پارکینسون نقش دارد، کلم بروکلی، اسفناج، مارچوبه و بامیه، عدس و آووکادو سرشار از اسیدفولیک هستند.
- مصرف اسیدهای چرب امگا 3: مصرف مواد غذایی حاوی امگا ۳ می‌تواند به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی سالم، از سلامت سلول‌ها و عملکرد طبیعی بدن حمایت کند. اسیدهای چرب امگا ۳ دارای خواص ضدالتهابی هستند و ممکن است در کاهش فرایندهای التهابی و محافظت از سلول‌ها در برابر آسیب نقش داشته باشند.
- مصرف ویتامین D3: 70 درصد از افرادی که دچار پارکینسون می‌شوند، کمبود ویتامین D3 دارند. میگو، زرده تخم مرغ و جگر منبع این ماده هستند.
امید به زندگی در بیماری پارکینسون
پارکینسون معمولا به تنهایی باعث مرگ نمی‌شود و یک بیماری مزمن است که به تدریج پیشرفت می‌کند.بسیاری از افراد مبتلا به پارکینسون، به ویژه با دریافت مراقبت‌های پزشکی منظم و حمایت مناسب، سال‌های زیادی زندگی می‌کنند. با پیشرفت بیماری ممکن است عوارضی مانند مشکلات تعادل، بلع و تفکر ایجاد شوند. عملکردهای خودکار بدن مانند تنظیم فشار خون نیز ممکن است تحت تاثیر قرار گیرند.
به همین دلیل، امید به زندگی در برخی افراد ممکن است نسبت به افراد بدون این بیماری کوتاه‌تر باشد. تاثیر پارکینسون بر طول عمر در افراد مختلف متفاوت است و عواملی مانند سن هنگام تشخیص، وضعیت عمومی سلامت و نحوه مدیریت علائم در آن نقش دارند.
سوالات متداول
علائم اولیه پارکینسون در سالمندان چیست؟
لرزش، کند شدن حرکات، سفتی عضلات، تغییر در راه رفتن و اختلال تعادل از علائم مهم پارکینسون هستند. کاهش قدرت بویایی، یبوست، اختلال خواب و تغییرات صدا نیز ممکن است پیش از علائم حرکتی ظاهر شوند.
آیا ورزش برای سالمندان مبتلا به پارکینسون مفید است؟
بله. فعالیت بدنی منظم و متناسب با توانایی فرد می‌تواند به حفظ تعادل، تحرک، انعطاف‌پذیری و قدرت عضلات کمک کند. برنامه ورزشی بهتر است با توجه به وضعیت بیمار و خطر زمین‌خوردن تنظیم شود.
چه زمانی سالمند مبتلا به پارکینسون باید به پزشک مراجعه کند؟
در صورت مشاهده لرزش مداوم، کند شدن حرکات، سفتی عضلات، تغییر واضح در راه رفتن یا تعادل، مشکلات بلع یا تغییرات قابل‌توجه در حافظه و رفتار، بهتر است فرد توسط پزشک و در صورت نیاز متخصص مغز و اعصاب ارزیابی شود. تشخیص زودهنگام می‌تواند به برنامه‌ریزی مناسب‌تر برای کنترل علائم کمک کند.
منبع:
